Image should be here
POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI S.A.
Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki Polski Holding Nieruchomości S.A za 2023 rok
(Wszystkie kwoty wyrażone są w mln PLN o ile nie podano inaczej)
Spis treści
1. Podstawowe informacje o Grupie Kapitałowej ................................................................................................................ 4
1.1 O Grupie Kapitałowej ....................................................................................................................................................... 4
1.2 Grupa PHN w liczbach .................................................................................................................................................... 5
1.3 Zarząd PHN S.A. ............................................................................................................................................................. 6
1.4 Rada Nadzorcza PHN S.A. ............................................................................................................................................. 7
2. Otoczenie rynkowe .......................................................................................................................................................... 9
3. Charakterystyka portfela nieruchomości Grupy Kapitałowej ......................................................................................... 14
3.1 Portfel nieruchomości Grupy Kapitałowej ...................................................................................................................... 14
3.2 Akwizycje i dezinwestycje .............................................................................................................................................. 16
3.3 Kluczowe projekty deweloperskie .................................................................................................................................. 16
4. Działalność Grupy PHN ................................................................................................................................................. 18
4.1 Rynek najmu powierzchni komercyjnych ....................................................................................................................... 18
4.2 Deweloperski rynek mieszkaniowy ................................................................................................................................ 19
4.3 Rynek hotelowy ............................................................................................................................................................. 19
4.4 Rynki zbytu i struktura odbiorców i dostawców ............................................................................................................. 19
5. Strategia i plany rozwojowe Grupy Kapitałowej ............................................................................................................. 21
5.1 Strategia PHN S.A. na lata 2017-2023 .......................................................................................................................... 21
5.2 Realizacja strategii ........................................................................................................................................................ 21
5.2 Kluczowe wyzwania dla Grupy Kapitałowej PHN .......................................................................................................... 21
5.3 Ocena możliwości realizacji zamierzeń inwestycyjnych ................................................................................................ 22
6. Najważniejsze wydarzenia w 2023 roku ........................................................................................................................ 23
7. Sytuacja finansowa ........................................................................................................................................................ 25
7.1. Sytuacja finansowa Spółki ............................................................................................................................................. 25
7.1.1. Główne czynniki mające wpływ na osiągnięty zysk ....................................................................................................... 25
7.1.2. Sytuacja finansowa Spółki ............................................................................................................................................. 25
7.1.3. Wskaźniki finansowe Spółki .......................................................................................................................................... 26
8. Organizacja Grupy Kapitałowej ..................................................................................................................................... 27
8.1. Struktura Grupy Kapitałowej .......................................................................................................................................... 27
8.2. Powiązania organizacyjne lub kapitałowe Grupy z innymi podmiotami ......................................................................... 29
8.3. Istotne transakcje zawarte na innych warunkach niż rynkowe ...................................................................................... 29
8.4. Zmiany w zasadach Zarządzania Grupą Kapitałową .................................................................................................... 29
8.5. Wynagrodzenia, umowy i transakcje osób zarządzających i nadzorujących ................................................................ 30
9. Istotne czynniki ryzyka ................................................................................................................................................... 31
9.1 Ryzyko prawne .............................................................................................................................................................. 31
9.2 Ryzyka rynkowe ............................................................................................................................................................ 33
9.3 Ryzyka płynności i kredytowe ........................................................................................................................................ 34
9.4 Ryzyka branżowe .......................................................................................................................................................... 35
9.5 Pozostałe ryzyka ........................................................................................................................................................... 37
10. PHN na rynku kapitałowym ........................................................................................................................................... 40
10.1. Notowania ...................................................................................................................................................................... 40
10.2. Relacje inwestorskie ...................................................................................................................................................... 42
10.3. Rekomendacje analityków ............................................................................................................................................. 42
10.4. Polityka dywidendowa ................................................................................................................................................... 43
10.5. Kalendarium głównych wydarzeń korporacyjnych w 2024 roku .................................................................................... 43
11. Ład korporacyjny ........................................................................................................................................................... 44
11.1. Stosowany zbiór zasad ładu korporacyjnego ................................................................................................................ 44
11.2. Akcjonariusze posiadający znaczne pakiety akcji ......................................................................................................... 50
11.2.1 Struktura akcjonariatu .................................................................................................................................................... 50
POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI S.A.
Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki Polski Holding Nieruchomości S.A za 2023 rok
(Wszystkie kwoty wyrażone są w mln PLN o ile nie podano inaczej)
11.2.2 Akcje jednostki dominującej w posiadaniu osób zarządzających i nadzorujących ........................................................ 51
11.2.3 Program akcji pracowniczych ........................................................................................................................................ 51
11.2.4 Nabycie akcji własnych .................................................................................................................................................. 51
11.2.5 Posiadacze papierów wartościowych, które dają specjalne uprawnienia kontrolne ...................................................... 51
11.2.6 Ograniczenia odnośnie do wykonywania prawa głosu i przenoszenia praw własności papierów wartościowych ........ 52
11.2.7 Zasady zmiany Statutu Spółki ....................................................................................................................................... 52
11.2.8 Skład osobowy i zasady działania Zarządu oraz Rady Nadzorczej Spółki oraz ich komitetów ..................................... 53
11.2.9 Sposób działania Walnego Zgromadzenia i jego zasadnicze uprawnienia ................................................................... 62
12. Społeczna odpowiedzialność biznesu ........................................................................................................................... 64
12.1. Cel działania oraz wartości ............................................................................................................................................ 64
12.2. Narzędzia realizacji strategii CSR ................................................................................................................................. 64
12.3. Etyka w działaniu ........................................................................................................................................................... 65
12.4. Działalność na rzecz społeczeństwa ............................................................................................................................. 65
12.5. Wpływ na środowisko .................................................................................................................................................... 66
13. Pozostałe informacje ..................................................................................................................................................... 66
13.1. Umowy kredytów i pożyczek ......................................................................................................................................... 66
13.1. Udzielone i otrzymane w roku obrotowym poręczenia i gwarancje ............................................................................... 66
13.2. Postępowania sądowe, arbitrażowe i administracyjne .................................................................................................. 66
13.3. Umowa z firmą audytorską ............................................................................................................................................ 66
14. Oświadczenia Zarządu .................................................................................................................................................. 67
14.1. W sprawie rzetelności sporządzenia jednostkowego sprawozdania finansowego ........................................................ 67
14.2. W sprawie firmy audytorskiej ......................................................................................................................................... 67
POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI S.A.
Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki Polski Holding Nieruchomości S.A za 2023 rok
(Wszystkie kwoty wyrażone są w mln PLN o ile nie podano inaczej)
4
1. Podstawowe informacje o Grupie Kapitałowej
1.1. O Grupie Kapitałowej
Polski Holding Nieruchomości S.A. („PHN”, „Grupa”, „Spółka”) jest jednym z największych w Polsce podmiotów w sektorze nieruchomości komercyjnych pod względem wartości portfela. Portfel Grupy obejmuje ponad 150 wydzielonych biznesowo nieruchomości o wartości godziwej około 3,5 mld PLN. Działalność Grupy PHN skoncentrowana jest w Warszawie oraz największych regionalnych miastach, m.in.w Trójmieście, Poznaniu, Łodzi i we Wrocławiu. PHN ma wieloletnie doświadczenie zarówno w zarządzaniu nieruchomościami, jak i w realizacji projektów deweloperskich. Od 13 lutego 2013 roku PHN jest notowany na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie S.A.
PHN realizuje nowoczesne projekty komercyjne samodzielnie oraz we współpracy z partnerami o wieloletnim doświadczeniu i ugruntowanej pozycji rynkowej. Inwestycje firmowane przez Grupę PHN odznaczają się ponadczasową architekturą i dbałością o jakość. Spełniają najbardziej wyśrubowane standardy, dzięki czemu trafiają w gusta najbardziej wymagających klientów. Polski Holding Nieruchomości S.A. powstał w 2011 roku w wyniku konsolidacji spółek należących do Skarbu Państwa, prowadzących działalność w sektorze nieruchomości w Polsce lub posiadających w swoim portfelu istotne aktywa nieruchomościowe. Spółki wchodzące w skład Grupy PHN wniosły znaczący wkład w historię powojennej architektury Warszawy. Nieruchomości należące do Grupy PHN kojarzone z historią stolicy, jak neorenesansowy zabytkowy Pałac Kossakowskich przy ulicy Nowy Świat 19 czy INTRACO - pierwszy warszawski wieżowiec, wzniesiony w 1975 roku przy ulicy Stawki 2.
Działalność Grupy PHN przedstawiono w poniższej tabeli..
O Grupie Polski Holding Nieruchomości S.A.
POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI S.A.
CO?
GDZIE?
Biura - przeważająca część portfela nieruchomości
Mieszkania (sprzedaż nowych i wynajem istniejących)
Pozostałe
Hotele (własne i we współpracy)
Logistyka (z partnerami lub w formule BTS)
Handel (w formule BTS dla wybranych najemców)
Warszawa
Trójmiasto
Wrocław
Kraków
Katowice
Łódź
Poznań
Atrakcyjne lokalizacje zapewniające efektywność
JAK?
“+”
Współpraca z podmiotami zewnętrznymi
Współpraca ze spółkami z udziałem Skarbu Państwa
Prowadzenie inwestycji dla podmiotów zewnętrznych
Transakcje M&A
Projekty specjalne
Przebudowa portfela nieruchomości
Efektywne zarządzanie nieruchomościami
Unikatowe lokalizacje
Rotacja aktywów
Nowe projekty deweloperskie
Wysoka jakość relacji z klientami
Wzrost wartości marki i zwiększenie jej rozpoznawalności
Kluczowe wartości Grupy PHN
Atrakcyjne lokalizacje nieruchomości będących w portfelu oraz flagowe projekty deweloperskie
Doskonałe wykonanie realizowanych inwestycji
Wysoka jakość architektoniczna inwestycji (w tym również dzięki wyłonieniu projektów w drodze konkursów architektonicznych)
Nowoczesność i rozwój oraz partnerstwo i współpraca
Odpowiedzialność społeczna i troska o środowisko (działalność innowacyjna i stosowanie rozwiązań proekologicznych)
Image should be here
Image should be here
POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI S.A.
Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki Polski Holding Nieruchomości S.A za 2023 rok
(Wszystkie kwoty wyrażone są w mln PLN o ile nie podano inaczej)
5
1.2. Grupa PHN w liczbach
Grupa PHN w liczbach wg stanu na dzień 31 grudnia 2023 roku
WYNIK Z NAJMU [mln PLN]
ZYSK NETTO GRUPY [mln PLN]
Skorygowana EBITDA [mln PLN]
152,4 | 31.12.2022: 118,3 | +28,8 %
(167,0) | 31.12. 2022: 30,0 | - 656,7 %
113,7 | 31.12. 2022: 112,3 | 1,2 %
Grupa PHN w 2023 roku zrealizowała wynik z najmu na poziomie 152,4 mln PLN wobec 118,3 mln PLN w 2022 roku.
Grupa PHN w 2023 roku wypracowała 167,0 mln PLN straty netto wobec 30,0 mln PLN zysku netto w 2022 roku.
Na dzień 31 grudnia 2023 roku odnotowano wzrost wskaźnika efektywności Grupy PHN, skorygowanej EBITDA, do poziomu 113,7 mln PLN.
AKTYWA GRUPY [mln PLN]
WSKAŹNIK PUSTOSTANÓW [%]
LTV [%]
4 625,9 | 31.12. 2022: 4 584,8 | +0,9 %
10,2% | 31.12. 2022: 13,0% | -2,8 p.p
40,7% | 31.12. 2022: 36,0 % | 4,7 p.p.
Na dzień 31 grudnia 2023 roku aktywa Grupy PHN wynosiły 4 625,9 mln PLN. Główną pozycją nieruchomości inwestycyjne (79,5% aktywów).
Wskaźnik pustostanów dla nieruchomości pozostających w portfelu na dzień 31 grudnia 2023 roku 10,2% wobec 13,0% w 2022 roku.
Na dzień 31 grudnia 2023 roku poziom LTV osiągnął poziom 40,7% wobec 36,0% w 2022 roku.
Wybrane dane operacyjno-finansowe za lata 2019 – 2023
2023
2022
2021
2020
2019
Wynik z najmu
152,4
118,3
113,2
114,9
98,1
Wynik z działalności deweloperskiej
7,4
37,3
38,5
97,2
4,3
Wynik z działalności budowlanej
9,9
2,8
11,8
10,9
0,4
Wynik z pozostałej działalności
4,5
4,8
(8,8)
(9,7)
0,2
Koszty administracyjne i sprzedaży
(70,0)
(60,8)
(55,3)
(53,2)
(39,2)
Zysk (strata) z działalności operacyjnej
(73,7)
150,2
168,6
173,3
117,4
Zysk netto z działalności kontynuowanej
(167,0)
30,0
73,7
70,1
69,0
Zysk (strata) netto
(167,0)
30,0
73,7
70,1
69,0
Całkowite dochody ogółem
(195,1)
51,0
78,4
72,0
69,1
Zysk (strata) netto przypadający akcjonariuszom jednostki dominującej
(161,5)
30,8
78,7
72,0
67,6
EBITDA
(65,9)
157,9
175,8
177,6
128,5
Skorygowana EBITDA
113,7
112,3
111,2
150,2
64,9
Aktywa trwałe
4 063,9
4 213,2
3 868,3
3 478,3
3 121,2
Długoterminowe zapasy deweloperskie
112,1
121,1
90,8
0,0
0,0
Długoterminowe aktywa finansowe
57,4
84,7
61,6
52,7
5,0
Nieruchomości inwestycyjne
3 677,7
3 735,3
3 453,1
3 268,8
2 937,2
Rzeczowe aktywa trwałe
185,0
201,9
206,2
93,6
90,6
Aktywa obrotowe
557,5
359,2
437,0
692,8
646,9
Krótkoterminowe zapasy związane z działalnością deweloperską
205,9
122,7
187,9
99,1
247,6
Należności handlowe oraz pozostałe aktywa
194,9
125,5
91,5
91,1
81,0
Środki pieniężne i ich ekwiwalenty
102,9
88,4
135,3
476,0
283,4
Aktywa ogółem
4 625,9
4 584,8
4 317,7
4 179,0
3 784,1
Zadłużenie finansowe
1 472,7
1 348,8
1 201,2
1 153,4
706,4
Zobowiązania z tytułu leasingu
398,7
321,1
321,5
283,6
283,1
Zobowiązania z tytułu odroczonego podatku dochodowego
143,0
143,3
101,7
81,2
54,1
Kapitały ogółem
2 236,2
2 424,7
2 392,2
2 328,1
2 282,5
Kapitał przypadający akcjonariuszom jednostki dominującej
2 213,6
2 407,3
2 374,0
2 299,8
2 251,0
Udziały niekontrolujące
22,6
17,4
18,2
28,3
31,5
Przepływy pieniężne netto z działalności operacyjnej
56,5
67,6
26,5
252,2
163,2
Przepływy pieniężne netto z działalności inwestycyjnej
(58,9)
(155,2)
(361,7)
(162,9)
(125,5)
Przepływy pieniężne netto z działalności finansowej
16,9
40,7
(5,5)
218,9
131,4
POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI S.A.
Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki Polski Holding Nieruchomości S.A za 2023 rok
(Wszystkie kwoty wyrażone są w mln PLN o ile nie podano inaczej)
6
1.3. Zarząd PHN S.A.
Prezes Zarządu
Wiceprezes - Członek Zarządu ds. Inwestycji
Wiesław Malicki
Jacek Krawczykowski
Jacek Krawczykowski jest ekspertem w dziedzinie planowania i realizacji inwestycji mieszkaniowych. W latach 2021 2024 był Prezesem Zarządu spółki z branży nieruchomości, gdzie odpowiadał za strategiczne planowanie i kierowanie działalnością firmy ze szczególnym uwzględnieniem nadzoru nad inwestycjami. W ostatnim czasie związany był z Zakładem Gospodarki Mieszkaniowej Sp. z o.o. w Ostrzeszowie jako Doradca Zarządu. Od 2010 r. prowadził działalność gospodarczą, gdzie świadczył usługi w zakresie legal due diligence m.in. dla Panatoni BTS Sp. z o.o., a także usługi nadzoru i doradztwa inwestycyjnego m.in. nad przebiegiem inwestycji oświatowo-edukacyjnych. Prowadził także nadzór nad inwestycją budowlaną na Mazurach. W latach 2014 2021 jako Prezes Zarządu Polskiego Centrum Gospodarczego Sp. z o.o. kierował realizacją kluczowych projektów, w tym budową inwestycji sportowej. Jest absolwentem Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, a także ukończył liczne szkolenia z zakresu m.in. zamówień publicznych, kompetencji cyfrowych i zarządzania.
Wiesław Malicki jest absolwentem warszawskiej Akademii Wychowania Fizycznego na wydziale nauczycielskim i trenerskim. Ukończył również studia podyplomowe na Uniwersytecie Gdańskim we współudziale GFKM, BCC oraz RSM Erasmus University Rotterdam, jako instytucji walidującej - uzyskanie tytułu Executive MBA, studia podyplomowe na Uniwersytecie Warszawskim - Wydział Zarządzania w zakresie: Zarządzanie w podmiotach leczniczych w dobie przekształceń własnościowych oraz studia podyplomowe w Wyższej Szkole Gospodarowania Nieruchomościami w Warszawie Wydział Ekonomii w zakresie: Zarządzanie Nieruchomościami, a także podyplomowe Studium Funkcjonowania Sektora Usług Bankowych i Ubezpieczeń w Międzynarodowej Szkole Zarządzania prof. L. Koźmińskiego w Warszawie. Ukończył ponadto kurs na członków rad nadzorczych w jednoosobowych Spółkach Skarbu Państwa oraz w spółkach z udziałem Skarbu Państwa, potwierdzony egzaminem państwowym i dyplomem. Swoją karierę zawodową rozpoczynał w sektorze prywatnym. W tym czasie kierował m.in. firmą realizującą, na zlecenie podmiotu zagranicznego, wielkopowierzchniowe obiekty handlowe oraz inne projekty inwestycyjne na terenie Warszawy, między innymi z zakresu budownictwa inżynieryjnego. Był Prezesem Zarządu TBS Mokotów Sp. z o.o., spółki miejskiej zajmującej się budownictwem społecznym i zarządzaniem nieruchomościami. Od 2007 r. kierował spółkami skarbu państwa działającymi w sektorze nieruchomości komercyjnych. Brał udział w komercjalizacji i restrukturyzacji spółek uczestniczących w procesie powstawania Polskiego Holdingu Nieruchomości S.A., jednej z największych firm tego sektora w Polsce i Europie. Był też członkiem kilku rad nadzorczych oraz uczestniczył w wielu specjalistycznych szkoleniach. Od lipca 2013 r. piastował funkcję Wiceprezesa Zarządu Mazowieckiego Szpitala Bródnowskiego w Warszawie Sp. z o.o., a od października 2013 r. jest Przewodniczącym Rady Nadzorczej M.Sz.W.Drewnica Sp. z o.o. Aktualnie jest również wykładowcą medycznych programów MBA w Gdańskiej Fundacji Kształcenia Menedżerów.
Członek Zarządu ds. Finansowych
Grzegorz Grotek
Grzegorz Grotek posiada 15-letnie doświadczenie w obszarze finansów i rachunkowości w branży nieruchomości. W latach 2020 2024 Dyrektor Finansowy w Operator ARP Sp. z o.o., w latach 2018 2020 Dyrektor Biura Rachunkowości i Podatków, Główny księgowy w PFR Nieruchomości S.A. W latach 2009 2017 kierował zespołem Rachunkowości i Podatków w Polskim Holdingu Nieruchomości S.A. Grzegorz Grotek jest absolwentem Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego. Posiada bogate doświadczenie w obszarze wdrażania strategii zarządzania finansami i księgowości, wdrażania procesów optymalizacyjnych, Międzynarodowych Standardów Sprawozdawczości Finansowej, łączenia i podziałów spółek czy wydzielenia zorganizowanych części przedsiębiorstw.
Image should be here
Image should be here
POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI S.A.
Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki Polski Holding Nieruchomości S.A za 2023 rok
(Wszystkie kwoty wyrażone są w mln PLN o ile nie podano inaczej)
7
1.4. Rada Nadzorcza PHN S.A.
Przewodniczący Rady Nadzorczej
Wiceprzewodniczący Rady Nadzorczej
Sławomir Frąckowiak
Artur Lebiedziński
Artur Lebiedziński ma 27-letnie doświadczenie w sektorze nieruchomości oraz bankowości inwestycyjnej, zdobyte w Polsce oraz Wielkiej Brytanii. W ostatnich latach pełnił funkcję m.in. wspólnika oraz Członka Zarządu platformy zarządzania nieruchomościami Greenstone Sp. z o.o. (2017-2020) oraz Prezesa Zarządu Polskiego Holdingu Nieruchomości SA (2013- 2015). Wcześniej, pracował m.in. w Societe Generale, CA IB InvestmentBank oraz Bank of America.
Jest absolwentem studiów magisterskich w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie. W 2003 r. uzyskał tytuł MBA w International Institute for Management Development (IMD) w Lozannie, Szwajcaria.
Pan Sławomir Frąckowiak zasiada w Radzie Nadzorczej Polskiego Holdingu Nieruchomości S.A. od 13 marca 2024 roku. Posiada wieloletnie doświadczenie w zarządzaniu spółkami z udziałem Skarbu Państwa, jak również spółkami z sektora prywatnego, w tym spółkami notowanymi na warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych. Posiada także doświadczenie w pracach rad nadzorczych spółek, był m.in. wiceprzewodniczącym Rady Nadzorczej Elektrowni Wiatrowej Turów, członkiem Rady Nadzorczej BOT Górnictwo i Energetyka S.A., członkiem Rady Nadzorczej Zakładu Energetycznego Łódź Teren S.A., członkiem Rady Nadzorczej ZELMER S.A., przewodniczącym Rady Nadzorczej Dvarcioniu Keramika na Litwie oraz członkiem Rady Nadzorczej Polfa-Kutno S.A. Posiada umiejętność zarządzania zasobami ludzkimi i relacjami społecznymi, a także posiada doświadczenie w pracy z organizacjami związkowymi i społecznymi.
Karierę zawodową rozpoczął w Opoczno S.A., gdzie w latach 1983-1998 kolejno pełnił funkcję mistrza produkcji, kierownika wydziału, kierownika zakładu oraz dyrektora produkcji. Następnie, w latach 1998-1999, pełnił funkcję członka zarządu, a w latach 1999 - 2005 Prezesa Zarządu Opoczno S.A. W latach 2006 - 2008 prowadził własną działalność INFO CER, w ramach której świadczył usługi doradztwa z zakresu zarządzania. Od 2008 do 2009 pełnił funkcję doradcy ds. dialogu społecznego w PGE Polska Grupa Energetyczna S.A. W latach 2009 - 2011 pracował na stanowisku wiceprezesa zarządu spółki Dipservice, która w wyniku połączenia w 2011 r. weszła w skład Warszawskiego Holdingu Nieruchomości. W latach 2011 2014 był członkiem zarządu Polskiego Holdingu Nieruchomości S.A., a w latach 2014 2015 Dyrektorem Zarządzającym odpowiedzialnym m.in. za przygotowanie spółki do procesu prywatyzacyjnego i udanego debiutu giełdowego w 2013 r. W latach 2016 2017 był doradcą zarządu w Ceramice Tubądzin. Sławomir Frąckowiak jest absolwentem Wydziału Inżynierii Materiałowej Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, Wydziału Przedsiębiorczość i Zarządzanie Firmą w Wyższej Szkole Biznesu National Louis University w Nowym Sączu oraz studiów na kierunku psychologia społeczna w zarządzaniu rozwojem organizacji w Szkole Wyższej Psychologii Społecznej w Warszawie.
Sekretarz Rady Nadzorczej
Członek Rady Nadzorczej
Kinga Śluzek
Agata Kotwica-Stefańska
Pani Kinga Śluzek zasiada w Radzie Nadzorczej Polskiego Holdingu Nieruchomości S.A. od 22 czerwca 2016 roku. Pani Kinga Śluzek jest absolwentem Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości i Zarządzania im. L. Koźmińskiego na Wydziale Marketingu i Zarządzania oraz Akademii Obrony Narodowej na Wydziale Ekonomii. Aktualnie zajmuje się prowadzeniem nadzoru właścicielskiego nad spółkami rynku finansowego i kapitałowego w Ministerstwie Aktywów Państwowych. W latach 1996-2016 była pracownikiem Ministerstwa Skarbu Państwa. Przez ostatnie lata zajmowała się prowadzeniem nadzoru właścicielskiego m.in. nad instytucjami finansowymi oraz instytucjami rynku kapitałowego w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Posiada wieloletnie doświadczenie w zakresie prowadzenia nadzoru właścicielskiego nad spółkami z udziałem Skarbu Państwa, jak również w pracach Rad Nadzorczych spółek.
Pani Agata Kotwica-Stefańska zasiada w Radzie Nadzorczej Polskiego Holdingu Nieruchomości S.A. od 13 marca 2024 roku. Prowadzi własną Kancelarię Adwokacką, zajmującą się szeroko rozumianą obsługą przedsiębiorców. Jest absolwentką Uniwersytetu Łódzkiego na Wydziale Prawa i Administracji na kierunku prawo. Odbyła aplikacje adwokacką przy Okręgowej Radzie Adwokackiej w Łodzi, zdała egzamin adwokacki i została wpisana na listę adwokatów. Od 2017 r. prowadzi indywidualną kancelarię adwokacką w ramach, której współpracuje z wieloma podmiotami z obszaru całej Polski, w tym z dużymi kancelariami prawnymi przy obsłudze przedsiębiorców, w tym spółek osobowych jak i kapitałowych. W ramach prowadzonej działalności zajmowała się również obsługą podmiotów związanych z rynkiem nieruchomości, zarówno w zakresie bieżącej obsługi prawnej (m.in. tworzenia i opiniowania umów) i reprezentacji w procesach sądowych czy postępowaniach przed organami administracji publicznej, jak również przez sądami administracyjnymi. Prowadzi obsługę przedsiębiorców również w obszarze związanym z ochroną własności przemysłowej i prawa autorskiego. W 2021 r. ukończyła kurs „Akademia Doradcy Podatkowego” w Centrum szkolenia MDDP Akademia Biznesu. Prowadziła również działalność naukową jako wykładowca na Akademii Humanistyczno Ekonomicznej w Łodzi oraz jako wykładowca w Okręgowej Radzie Adwokackiej w Łodzi w zakresie szkolenia aplikantów adwokackich
Image should be here
Image should be here
POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI S.A.
Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki Polski Holding Nieruchomości S.A za 2023 rok
(Wszystkie kwoty wyrażone są w mln PLN o ile nie podano inaczej)
8
Członek Rady Nadzorczej
Członek Rady Nadzorczej
Cezary Nowosad
Michał Wnorowski
Pan Michał Wnorowski zasiada w Radzie Nadzorczej Polskiego Holdingu Nieruchomości S.A. od 13 marca 2024 roku. Jest ekspertem w dziedzinie corporate governance i członkiem Stowarzyszenia Niezależnych Członków Rad Nadzorczych. Obecnie niezależny członek rad nadzorczych oraz członek komitetów audytu spółek giełdowych: PolTREG, PKP Cargo, Medicalgorithmics, Polwax, Tower Investments. Wcześniej zasiadał m.in. w radach nadzorczych oraz komitetach audytu spółek: Alumetal, Arteria, Voxel, Develia, Robyg, Enter Air, EMC Instytut Medyczny, Braster, Travelplanet.pl, Elektrobudowa, Armatura Kraków, ARM Property. Z rynkiem finansowym związany od 1995 r. W latach 2012-2016 Dyrektor Inwestycyjny Zarządzający Portfelem Akcji Długoterminowych Grupy PZU, gdzie odpowiadał za największe projekty inwestycyjne w obszarze equity oraz koordynację inwestycji w klasę aktywów w całej Grupie PZU. Wcześniej wieloletni dyrektor zespołu analiz i nadzoru właścicielskiego w Grupie PZU odpowiedzialny m.in. za analizę i selekcję spółek do portfeli inwestycyjnych, a następnie nadzór nad spółkami portfelowymi. Posiada doświadczenie w zakresie zarządzania projektami inwestycyjnymi, analizy rynkowej, analizy przedsiębiorstw i wyceny ich wartości, zarządzania portfelem papierów wartościowych oraz nadzoru nad procesami fuzji i przejęć. Jest absolwentem Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie oraz Akademii Ekonomicznej w Krakowie.
Pan Cezary Nowosad zasiada w Radzie Nadzorczej Polskiego Holdingu Nieruchomości S.A. od 13 marca 2024 roku. Posiada wieloletnie doświadczenie w zarządzaniu podmiotami prawa handlowego. Był m.in. członkiem zarządu spółek inwestycyjnych oraz notowanych na warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych. Posiada także doświadczenie w pracach rad nadzorczych spółek zarówno z udziałem Skarbu Państwa, jak również spółek z sektora prywatnego oraz spółek notowanych na rynku regulowanym.
Jest absolwentem Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego (kierunki: fizyka i fizyka medyczna) oraz studiów doktoranckich w Kolegium Zarządzania i Finansów SGH (kierunki: finanse i zarządzanie). Ukończył studium doradcy inwestycyjnego i analityka papierów wartościowych (Centrum Prywatyzacji). Od 1997 r. związany z rynkiem kapitałowym. Od 2000 r. dyrektor Działu Rozwoju i Analiz Bondspot S.A., od 2004 r. w Nafcie Polskiej S.A., początkowo jako doradca prezesa, a następnie członek Zarządu i wiceprezes Zarządu. W latach 2004-05 uczestniczył w przeprowadzeniu ofert publicznych Grupy Lotos S.A., Zakładów Chemicznych Police S.A., Zakładów Azotowych Puławy S.A. Był odpowiedzialny za proces restrukturyzacji i prywatyzacji podmiotów Wielkiej Syntezy Chemicznej (Zakłady Azotowe w Tarnowie SA, Zakłady Azotowe Kędzierzyn S.A., Zachem S.A., ZCh Sarzyna). W lutym 2006 r. objął stanowisko wiceprezesa Zarządu p.o. prezesa Zarządu Towarzystwa Obrotu Nieruchomościami AGRO SA. W latach 2006 2016 jako prezes Zarządu IPO Doradztwo Strategiczne SA oraz prezes Zarządu Domu Maklerskiego INVISTA, zrealizował kilkanaście ofert publicznych spółek notowanych na GPW. Ekspert Business Centre Club ds. rynku kapitałowego. Zasiadał w radach nadzorczych wielu spółek publicznych i prywatnych, m.in.: Grupa LOTOS S.A., AGROMAN Sp. z o.o., Narodowy Fundusz Inwestycyjny Progress S.A., Petrobaltic S.A., Naftoport Sp. z o.o., SovereignFund Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A., PLASTBOX S.A., Setanta S.A., Mateus sp. z o.o.
Członek Rady Nadzorczej
Marcin Zajączkowski
Pan Marcin Zajączkowski zasiada w Radzie Nadzorczej Polskiego Holdingu Nieruchomości S.A. od 13 marca 2024 roku. Jest doświadczonym praktykiem biznesowym związanym od 30 lat z branżą usługową, w szczególności z rynkiem hotelowym, spa i wellness, turystycznym oraz uzdrowiskowym. Przeszedł przez wszystkie szczeble awansu zawodowego, a od 2011 r. pełni obowiązki prezesa zarządu jednej z największych spółek uzdrowiskowych w Polsce - Uzdrowisko Ciechocinek S.A. Jest aktywnym uczestnikiem środowiska naukowego, pełniąc rolę wykładowcy i prelegenta, a także eksperta w pracach nad zmianami w systemie lecznictwa uzdrowiskowego w Polsce.
W latach 2003 2011 był dyrektorem marketingu i sprzedaży oraz dyrektorem zarządzającym hotelami Medical, Spa&Wellness na terenie całego kraju. W latach 2004 - 2010 pracował w Komisji ds. Marketingu w Fundacji Polish Prestige Hotels & Resorts. Jest absolwentem Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz doktorem nauk społecznych w dyscyplinie: Nauki o Zarządzaniu i Jakości Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarzadzania Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Uzyskał tytuł Master of Business Administration (MBA) w Dominican University w Chicago/UMK w Toruniu. Ukończył także studia podyplomowe Menadżer w Służbie Zdrowia na Kopernikańskiej Akademii Służby Zdrowia UMK w Toruniu.
Image should be here
Image should be here
POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI S.A.
Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki Polski Holding Nieruchomości S.A. za 2023 rok
(Wszystkie kwoty wyrażone są w mln PLN o ile nie podano inaczej)
9
2. Otoczenie rynkowe
Pandemia oraz sytuacja geopolityczna w ostatnich latach spowodowały znaczne zaburzenia w światowej gospodarce, co w dużym stopniu przełożyło się na wzrost inflacji. W ramach przeciwdziałania spadkowi wartości pieniądza, banki centralne podnosiły stopy procentowe, które stały się głównym czynnikiem hamującym aktywność na rynku nieruchomości komercyjnych w Polsce, jak i w Europie. Kapitał zagraniczny oczekuje na stabilizację gospodarczą oraz większą przewidywalność, które przekładałyby się na zmniejszenie ryzyka transakcyjnego dla inwestorów oraz na spadek kosztów finansowania.
Prognozy ekonomiczne na 2024 rok dla Polski stabilne. Po słabym wzroście w 2023 roku, prognozowane jest, że PKB w bieżącym roku zwiększy się o ok. 4%, a średnioroczna inflacja powinna wynieść ok. 5% (spadek o 6,6 p.p. r/r) . W związku ze zwiększeniem oczekiwań rynku dotyczących napływu środków unijnych, kurs EUR/PLN powrócił do poziomów obserwowanych przed wybuchem pandemii COVID-19. Stopa bezrobocia rejestrowanego w Polsce w grudniu 2023 roku osiągnęła 5,1%. Rynek pracy, pomimo mocnego schłodzenia koniunktury gospodarczej w 2023 roku, pozostaje stabilny, a firmy optymistycznie spoglądają w przyszłość. W 2023 roku kolejny raz nastąpiła podwyżka płacy minimalnej, a tempo wzrostu wynagrodzeń w sektorze przedsiębiorstw utrzymuje się na dwucyfrowym poziomie.
Rynek inwestycyjny w 2023 roku 1
Wolumen inwestycji
5,2 mld EUR Trend
Stopy zwrotu z najlepszych nieruchomości biurowych w Warszawie
6,00% ▲
Stopy zwrotu z najlepszych nieruchomości biurowych w miastach regionalnych
7,25% ▲
Stopy zwrotu z najlepszych nieruchomości handlowych
6,25% ▲
Stopy zwrotu z najlepszych nieruchomości magazynowych
6,50% ▲
Image should be here
Rynek inwestycyjny w krajach Europy Środkowo-Wschodniej osiągnął w 2023 roku wartość 5,2 mld EUR. Oznacza to spadek o ponad 15% w stosunku do 2022 roku i jednocześnie najsłabszy wynik od czasów globalnego kryzysu finansowego. Wynik pokrył się z oczekiwaniami rynku w tym zakresie, co jest także odzwierciedleniem ogólnych tendencji światowych. Polska nadal pozostaje dominującym krajem w regionie, niemniej 2023 rok był najgorszym od 13 lat. Zainwestowane w ciągu roku 2,1 mld EUR stanowiło spadek ponad 60% w porównaniu do średniej z ostatnich kilku lat.
Specyfika rynku polegająca na dominacji kapitału zagranicznego inwestującego w nieruchomości komercyjne oraz wzrost ryzyka geopolitycznego powodują spadek liczby transakcji inwestycyjnych w Polsce. Wzrost aktywności inwestycyjnej na rynku nieruchomości może nastąpić po spadku inflacji oraz jednoczesnej obniżce stóp procentowych. Wstępne wyniki z początku 2024 roku obiecujące. Kapitał zagraniczny oczekuje na stabilizację gospodarczą oraz większą przewidywalność, dzięki którym ryzyko transakcyjne spadnie tak samo jak koszty finansowania.
Charakterystyka branży i podstawowe trendy na rynku nieruchomości
Rynek biurowy w 2023 roku
Na koniec 2023 roku całkowite istniejące zasoby nowoczesnej powierzchni biurowej na dziewięciu głównych rynkach w Polsce osiągnęły poziom 12,9 mln mkw. Nastąpiło ograniczenie aktywności deweloperskiej na koniec 2023 roku w budowie było ok. 680 tys. mkw. nowoczesnej powierzchni biurowej (spadek o 12% w porównaniu z końcem 2022 roku). Współczynnik pustostanów dla projektów biurowych wykazał wzrost do poziomu 14,1% wobec 13,5% na koniec 2022 roku. Czynsze wywoławcze są w trendzie wzrostowym.
W ciągu kilku ostatnich lat doszło do głębokiej transformacji biur i sposobów kształtowania modelu i środowiska pracy. Przyczyną zmiany była pandemia i zastosowane środki prewencyjne w modelu pracy (praca zdalna). Istotnie wpłynęło to na popyt na nieruchomości biurowe, zarówno w ujęciu ilościowym jak i jakościowym. W 2023 roku zauważalna była mniejsza aktywność deweloperów biurowych. Do użytku oddanych zostało ok. 67.000 mkw. powierzchni, co oznacza spadek o około 70% względem całego 2022 roku. Dzieje się tak w konsekwencji zarówno zachodzących w sektorze zmian, jak i wysokich kosztów i dostępności finansowania. W całym 2023 roku na głównych rynkach w Polsce zostało ukończone ok. 240.000 mkw. powierzchni biurowej. To znaczący spadek w porównaniu do lat 2017 - 2022, gdy średnioroczna nowa podaż kształtowała się na poziomie ponad 600.000 mkw.
1 Raport Colliers ,,Market insights - Podsumowanie 2023 roku i prognozy na 2024”.
POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI S.A.
Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki Polski Holding Nieruchomości S.A. za 2023 rok
(Wszystkie kwoty wyrażone są w mln PLN o ile nie podano inaczej)
10
Rozpowszechnienie modelu pracy hybrydowej wśród najemców korporacyjnych przełożyło się na zmniejszenie zapotrzebowania na powierzchnię biurową o średnio 20-30%. Prognozy wskazują, że niższa aktywność budowlana na rynku biurowym stanie się normalnością przez najbliższych kilka lat. Biura nadal powstają, ale strategie dotyczące portfeli nieruchomości wśród dużych korporacji oraz ich podejście do kształtowania środowiska pracy ulegają modyfikacjom. Coraz częściej spotykamy się z sytuacją, gdzie firmy zmniejszają wielkość zajmowanej powierzchni, ale stawiają na wyższy jej standard oraz na bardziej prestiżową i atrakcyjną lokalizację.
Nowa podaż główne rynki biurowe w Polsce (mkw.)
Na podstawie raportu JLL ,,Rynek biurowy w Polsce, luty 2024”
Powierzchnia w budowie (największe rynki regionalne w Polsce, IV kw. 2023 r.)
Na podstawie raportu JLL ,,Rynek biurowy w Polsce, luty 2024”
Warszawa
Warszawski rynek biurowy charakteryzował się całkowitą podażą na koniec 2023 roku na poziomie 6,23 mln mkw. nowoczesnych zasobów biurowych. To pierwszy rok od wielu lat z tak niską nową podażą. Deweloperzy oddali zaledwie nieco ponad 60.000 mkw., co bardzo kontrastuje z wynikami z ostatnich lat, gdzie średnio osiąganą wartością był poziom 200-300 tys. mkw. Bardzo niewiele zapowiada, by ta sytuacja mogła się zmienić w nadchodzącym roku, który będzie kolejnym okresem z bardzo niskim poziomem nowej podaży. Na chwilę obecną szacuje się, że wyniesie ona około 94.000 mkw. (z czego 15.500 mkw. to powierzchnia po renowacji).
Image should be here
Image should be here
POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI S.A.
Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki Polski Holding Nieruchomości S.A. za 2023 rok
(Wszystkie kwoty wyrażone są w mln PLN o ile nie podano inaczej)
11
Ograniczona dostępność nowej powierzchni znalazła bezpośrednie odzwierciedlenie w decyzjach najemców. W minionym roku przedłużenia / renegocjacje obowiązujących umów najmu stanowiły 42,7% całkowitego popytu, przy czym w samym IV kwartale ich udział wyniósł ponad 49% 2 .
Na koniec IV kwartału 2023 roku dostępnych było ponad 646.700 mkw. powierzchni w Warszawie, co oznacza wskaźnik pustostanów na poziomie 10,4%. Jest to najniższy poziom od IV kwartału 2020 roku. Pustostany w strefach centralnych ukształtowały się na poziomie 8,5% (236.600 mkw.), podczas gdy w strefach pozacentralnych były wyższe, bo osiągnęły 11,9% (410.000 mkw.). Narastające zapotrzebowanie na nowoczesne, zrównoważone budownictwo przekłada się na stabilny popyt na najlepsze jakościowo powierzchnie biurowe. Duzi najemcy zainteresowani powierzchnią biurową w centralnych lokalizacjach o wysokim standardzie odczuwają lukę podażową i będą prawdopodobnie zmuszeni się wstrzymać do roku 2025–2026, kiedy spodziewane będą większe możliwości w tym zakresie.
Nowa podaż (mkw.)
Na podstawie raportu JLL Rynek biurowy w Warszawie, styczeń 2024”
Rynek magazynowy w Polsce w 2023 roku
Po bardzo udanych latach 2021 i 2022, które stanęły pod znakiem rozkwitu rynku magazynowego w Polsce, 2023 rok był okresem wyzwań w związku ze zmianą sytuacji makroekonomicznej. Główne przyczyny tego stanu rzeczy to wysoka inflacja, utrzymujące się wysokie stopy procentowe, a także niepewności w związku z wojną w Ukrainie. Rynek rozwijał się, ale wolniej, zwłaszcza w pierwszej połowie roku, aby przyspieszyć pod koniec 2023 roku. Aktywność deweloperska w okresie od stycznia do grudnia 2023 roku wyniosła 3,7 mln mkw. (-16% r/r), a w jej wyniku całkowite zasoby sektora wzrosły do 31,7 mln mkw. (+13% r/r). Na koniec IV kwartału 2023 roku w budowie znajdowało się ponad 2,8 mln mkw. nowoczesnej powierzchni logistycznej, czyli nieco mniej niż w analogicznym okresie roku poprzedniego. Popyt brutto wyniósł 5,6 mln mkw. i pomimo niższego wyniku w stosunku do lat 2021 - 2022, był wyraźnie wyższy niż w czasie przed pandemią tj. w latach 2018 - 2019 3 .
Stopa pustostanów spadła pod koniec grudnia 2023 roku do poziomu 7,3%. W stosunku do końca 2022 roku, współczynnik powierzchni niewynajętej był wyższy o 3,2 p.p. Stawki czynszów niemal przez cały rok utrzymywały się na stabilnym poziomie. Minimalny trend wzrostowy na poziomie do 5% był widoczny tylko w wybranych, nowo budowanych projektach. Zmniejszona spekulacyjna aktywność budowlana i rosnący popyt umacniają ostrożny optymizm, co do wskaźnika powierzchni niewynajętej w Polsce w najbliższym roku.
Szacuje się, że sytuacja na polskim rynku nieruchomości magazynowym będzie stabilna w 2024 roku. Stopy kapitalizacji kontynuują dekompresję, której tempo powinno jednak wyhamować w 2024 roku w wyniku stabilizacji stóp procentowych oraz zmniejszenia różnicy między oczekiwaniami kupujących i sprzedających. Popyt będzie kształtowany z jednej strony przez spodziewane ożywienie na rodzimym rynku konsumenckim, które powinno przełożyć się na wzrost zapotrzebowania na powierzchnię ze strony firm handlowych i usługowych. W perspektywie średnio i długoterminowej zainteresowanie firm produkcyjnych będzie rosło, ze względu na potrzebę zapewnienia bezpieczeństwa łańcuchów dostaw. Podaż nowych obiektów będzie prawdopodobnie niższa w 2024 roku, na co wskazuje wolumen powierzchni w budowie oraz spadek popytu netto i wyższa dostępność powierzchni w obiektach istniejących 4 .
2 Raport JLL „Rynek biurowy w Warszawie, styczeń 2024”
3 Raport AXI IMMO „Rynek magazynowy w Polsce 2023”
4 Raport Savills „Savills: kluczowe trendy, Rynek nieruchomości komercyjnych przed nowymi wyzwaniami w 2024 roku”.
Image should be here
POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI S.A.
Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki Polski Holding Nieruchomości S.A. za 2023 rok
(Wszystkie kwoty wyrażone są w mln PLN o ile nie podano inaczej)
12
W nadchodzącym czasie możemy spodziewać się realizacji obiektów coraz bardziej przyjaznych dla środowiska, energooszczędnych i zaawansowanych technologicznie 5 .
Podaż i wskaźnik pustostanów w IV kwartale 2023 roku
Na podstawie raportu Colliers ,,Market insights - Podsumowanie 2023 roku i prognozy na 2024”.
Rynek magazynowy w Polsce w 2023 roku
Zasoby powierzchni magazynowej
31,3 mln mkw. ▲
Popyt brutto
5,7 mln mkw. ▼
Współczynnik pustostanów
7,3% ▲
Stopa kapitalizacji dla najlepiej zlokalizowanych obiektów
6,5% ▲
Powierzchnia w budowie
2,8 mln mkw. ▼
Image should be here
Rynek mieszkaniowy w Polsce w 2023 roku
W 2023 roku sprzedaż mieszkań we wszystkich głównych miastach w Polsce wzrosła o ok. 55% w stosunku do roku 2022. Już po pierwszej połowie roku pojawiło się wzmożone zainteresowanie kupujących, którzy obawiali się mniejszej skali nowych projektów oraz braku mieszkań w momencie uruchomienia programu „Bezpieczny Kredyt 2%”. To rozchwianie doprowadziło do bardzo znacznego wzrostu cen mieszkań na rynku pierwotnym, od ok. 10% w Łodzi do ok. 25% w Krakowie. Ceny najmu, które poszybowały w górę w 2022 roku o ok. 25%-35%, ustabilizowały się w roku 2023, jednak nadal są w lekkim trendzie wzrostowym 6 .
Na koniec grudnia w programie mieszkaniowym „Bezpieczny Kredyt 2%” skończyły się środki na dopłaty do kredytów. Pojawił się pomysł na dalsze wsparcie nabywców pierwszych mieszkań, jednak na nieco innych zasadach (limity dochodowe, mniejsze kwoty kredytu, do którego będą obowiązywały dopłaty czy zróżnicowanie poziomu oprocentowania kredytu od liczby osób w gospodarstwie domowym). Zgodnie z zapowiedzią nowy program „Mieszkanie na start” miałby zacząć funkcjonować w II połowie 2024 roku, co może oznaczać dla rynku mieszkaniowego powtórzenie sytuacji z 2023 roku: wysoką sprzedaż, problemy podażowe i dalszy wzrost średnich cen.
Znaczącym problemem zarówno dla rynków w największych miastach Polski jak i w wielu innych lokalizacjach lokalnych jest brak podaży nowych mieszkań. Sytuacja braku gruntów pod zabudowę mieszkaniową, długich procedur administracyjnych etc. najmocniej
5 Raport Colliers ,,Market insights - Podsumowanie 2023 roku i prognozy na 2024”.
6 Raport Colliers ,,Market insights - Podsumowanie 2023 roku i prognozy na 2024”.
Image should be here
POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI S.A.
Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki Polski Holding Nieruchomości S.A. za 2023 rok
(Wszystkie kwoty wyrażone są w mln PLN o ile nie podano inaczej)
13
dotyka głównie największe miasta takie jak Warszawa, Kraków, Wrocław czy Trójmiasto i to one doświadczają największych deficytów mieszkaniowych 7 .
Średnie ceny ofertowe sprzedaży mieszkania w 17 największych miastach w IV kwartale 2023 roku (w tys. PLN za 1 mkw.)
Na podstawie raportu Polskiego Instytutu Ekonomicznego „Analiza rynku mieszkaniowego IV kwartał 2023 r.”
Rynek budowlany w Polsce w 2023 roku
Wzrost kosztów zatrudnienia, podwyżki cen materiałów oraz słabnący popyt przy równoczesnym wzroście kosztów obsługi finansowania dłużnego – tak w największym skrócie można podsumować 2023 rok w branży budowlanej.
Firmy z sektora budowlanego wciąż odczuwają brak wykwalifikowanych pracowników budowlanych, co sprawia, że branża jest silnie uzależniona od pracowników zagranicznych. Szacuje się, że brak pracowników w sektorze budowlanym może się stać szczególnie dotkliwy w momencie poprawy koniunktury na rynku inwestycji prywatnych oraz rozpoczęcia dużych inwestycji infrastrukturalnych. Kolejną problematyczną kwestią jest wzrost kosztów zatrudnienia 8 .
Tak jak w wielu innych branżach nieruchomości, wysoki poziom stóp procentowych skutkował wyższymi ratami kredytów hipotecznych i ograniczał zdolność kredytobiorców do obsługi zobowiązań finansowych. Odbiło się to zwłaszcza w branży budownictwa mieszkaniowego, gdzie popyt został ograniczony z powodu trudności finansowych potencjalnych nabywców.
W porównaniu do 2022 roku dynamika wzrostu cen materiałów budowlanych zmalała, niemniej relatywnie rzecz ujmując, 2023 rok był czasem bardzo wysokich cen. Według danych Grupy PSB (Polskie Składy Budowlane), w ciągu pierwszych ośmiu miesięcy 2023 roku ceny wzrosły średnio o 7% w porównaniu z analogicznym okresem w 2022 roku.
Eksperci rynkowi zwracają też uwagę na rosnące znaczenie budownictwa zorientowanego na ochronę środowiska naturalnego i zdrowie człowieka wraz z wprowadzanymi nowymi regulacjami i inicjatywami europejskimi, co dodatkowo skłania sektor budowlany do wdrażania nowych, częstokroć kosztownych rozwiązań w ramach zawieranych umów.
7 Raport JLL „Rynek mieszkaniowy w Polsce IV kwartał 2023 r.”
8 Raport Deloitte „Polskie spółki budowlane 2023”
Image should be here
POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI S.A.
Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki Polski Holding Nieruchomości S.A. za 2023 rok
(Wszystkie kwoty wyrażone są w mln PLN o ile nie podano inaczej)
14
3. Charakterystyka portfela nieruchomości Grupy Kapitałowej
3.1. Portfel nieruchomości Grupy Kapitałowej
Wartość godziwa*
Na dzień 31 grudnia 2023 roku portfel nieruchomości Grupy PHN obejmował ponad 150 wydzielonych biznesowo nieruchomości, które w sprawozdaniu finansowym zostały ujęte jako aktywa. Wartość godziwa portfela, z wyłączeniem nieruchomości klasyfikowanych jako zapasy, wyniosła ok. 3,5 mld PLN. Portfel obejmował 15 nieruchomości o wartości godziwej 179,1 mln PLN dotkniętych wadami prawnymi, jednak z wysokim potencjałem na ich pozytywne rozstrzygnięcie.
Ponadto Grupa PHN dysponowała 16 nieruchomościami dotkniętymi wadami prawnymi, z potencjałem na ich pozytywne rozstrzygnięcie niewystarczającym, by nieruchomości te zostały ujęte w sprawozdaniu finansowym jako składniki aktywów. Wartość godziwa tych nieruchomości przy założeniu braku wad prawnych wyniosłaby 102,3 mln PLN*.
Portfel nie uwzględnia wartości gruntu, na którym Grupa PHN wraz z partnerem zewnętrznym realizuje przedsięwzięcie logistyczne.
Podział portfela nieruchomości pod względem planowanych działań
Nieruchomości pozostające w portfelu
41 nieruchomości o wartości godziwej 2 493,0 mln PLN, ujęte w sprawozdaniu finansowym w nieruchomościach inwestycyjnych oraz w środkach trwałych w związku z użytkowaniem na własne potrzeby
Nieruchomości przeznaczone do optymalizacji
37 nieruchomości ujętych w sprawozdaniu finansowym w nieruchomościach inwestycyjnych, w środkach trwałych w związku z użytkowaniem na własne potrzeby oraz w zapasach; wartość godziwa (wyłączając wartość zapasów) wyniosła 231,8 mln PLN.
Projekty inwestycyjne
57 nieruchomości, na których Grupa planuje, bądź już realizuje projekty komercyjne, mieszkaniowe, logistyczne lub komercyjno - mieszkaniowe, ujęte w sprawozdaniu finansowym w nieruchomościach inwestycyjnych, w zapasach oraz w środkach trwałych w związku z użytkowaniem na własne potrzeby; wartość godziwa (wyłączając wartość zapasów) 742,0 mln PLN.
Nieruchomości na sprzedaż
17 nieruchomości o wartości godziwej 34,8 mln PLN, wszystkie ujęte w sprawozdaniu finansowym w nieruchomościach inwestycyjnych.
Image should be here
* Wartość godziwa nie uwzględnia wyceny z tytułu zastosowania MSSF 16; nieruchomość Regent Warsaw Hotel pokazana w wartości historycznej po uwzględnieniu amortyzacji i innych odpisów
POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI S.A.
Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki Polski Holding Nieruchomości S.A. za 2023 rok
(Wszystkie kwoty wyrażone są w mln PLN o ile nie podano inaczej)
15
Lokalizacja nieruchomości Grupy Kapitałowej w Polsce i w Warszawie
Powierzchnia wynajmowalna brutto (GLA) i wskaźnik pustostanów
Na dzień 31 grudnia 2023 roku portfel nieruchomości Grupy wynosił ponad 500 tys. mkw. GLA.
Wskaźnik pustostanów na 31 grudnia 2023 roku wyniósł 19,5% (obliczony jako udział powierzchni niewynajętej w GLA pomniejszonej o powierzchnię przeznaczoną na własny użytek Grupy oraz powierzchnię trwale niewynajmowalną, tj. ze względów technicznych lub prawnych niewynajmowaną przez Grupę). Powierzchnia wynajmowalna brutto nieruchomości pozostających w portfelu wynosiła ok. 311 tys. mkw., a wskaźnik pustostanów 10,2%.
Na dzień 31 grudnia 2022 roku portfel nieruchomości Grupy wynosił ok. 466 tys. mkw. GLA.
Wskaźnik pustostanów na 31 grudnia 2022 roku wyniósł 22,7% (obliczony jako udział powierzchni niewynajętej w GLA pomniejszonej o powierzchnię przeznaczoną na własny użytek Grupy oraz powierzchnię trwale niewynajmowalną, tj. ze względów technicznych lub prawnych niewynajmowaną przez Grupę). Powierzchnia wynajmowalna brutto nieruchomości pozostających w portfelu wynosiła ok. 274 tys. mkw, a wskaźnik pustostanów 13,0%.
Image should be here
Image should be here
Image should be here
POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI S.A.
Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki Polski Holding Nieruchomości S.A. za 2023 rok
(Wszystkie kwoty wyrażone są w mln PLN o ile nie podano inaczej)
16
Wynik z najmu
W okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2023 roku nieruchomości znajdujące się w portfelu Grupy osiągnęły wynik z najmu w wysokości 152,4 mln PLN. Jako nieruchomości generujące przychody z najmu Grupa klasyfikuje 95 nieruchomości o wartości godziwej 2 959,8 mln PLN (wartość godziwa nie obejmuje nieruchomości klasyfikowanych jako zapasy).
3.2. Akwizycje i dezinwestycje
W okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2023 roku Grupa zbyła nieruchomość przy ul. Łowickiej w Warszawie. Po dniu bilansowym Grupa podpisała przedwstępną umowę sprzedaży lokalu usługowego przy ul. Kostrzewskiego w Warszawie.
3.3. Kluczowe projekty deweloperskie
Grupa PHN realizuje komercyjne projekty deweloperskie w celu uzyskania odpowiednio wysokiej klasy aktywów, które zapewnią stabilne źródło przychodów w długoterminowej perspektywie.
Grupa PHN prowadzi także projekty deweloperskie w sektorze mieszkaniowym z przeznaczeniem na sprzedaż.
Kluczowe projekty deweloperskie realizowane przez Grupę PHN
Projekty zrealizowane
Projekty zrealizowane
VIS À VIS WOLA I i II, Prymasa Tysiąclecia 83 (Warszawa)
Yacht Park, Molo Rybackie (Gdynia)
Dwa etapy inwestycji mieszkaniowej zrealizowane na warszawskiej Woli dostarczyły na rynek łącznie 466 nowoczesnych mieszkań o łącznej powierzchni użytkowej ok. 25 tys. mkw. PUM oraz lokale usługowe na parterach budynków. Wszystkie lokale w obu etapach zostały sprzedane i przekazane nabywcom.
Projekt mieszkaniowy zrealizowany na terenie Molo Rybackiego w Gdyni dostarczył na rynek 135 nowoczesnych apartamentów o powierzchni PUM ok. 9,5 tys. mkw. z lokalami usługowymi w parterach budynków. Inwestycja została oddana do użytkowania w IVQ 2020 roku. Wszystkie lokale zostały sprzedane i przekazane nabywcom.
Projekty zrealizowane
Projekty zrealizowane
Osiedle Olimpijczyk I, Kusocińskiego 115 (Łódź Retkinia)
INTRACO Prime, Stawki 2 (Warszawa)
Na nieruchomości przy ul. Kusocińskiego w Łodzi zakończono budowę 2 budynków mieszkalnych wielorodzinnych o 6 kondygnacjach nadziemnych wraz z garażem podziemnym. Inwestycja dostarczyła na rynek 166 nowoczesnych mieszkań o powierzchni PUM ok. 8,6 tys. mkw. W marcu 2022 roku uzyskano pozwolenie na użytkowanie inwestycji. Wszystkie lokale zostały sprzedane i przekazane nabywcom.
Przed istniejącym od 1975 r. biurowcem Intraco w marcu 2020 roku rozpoczęto budowę nowoczesnego obiektu biurowego w standardzie klasy A, o powierzchni najmu ok. 13 tys. mkw. Budynek posiada 8 kondygnacji nadziemnych oraz 3 podziemne. W marcu 2022 roku uzyskano pozwolenie na użytkowanie budynku. Zostały zakończone roboty aranżacyjne na dwóch wynajętych kondygnacjach. Trwa komercjalizacja pozostałych kondygnacji budynku.
Projekty zrealizowane
Projekty zrealizowane
INSTA 21, Instalatorów (Warszawa)
Młoda Białołęka I, Geodezyjna (Warszawa)
W październiku 2022 roku zakończono prace budowlane oraz uzyskano pozwolenie na użytkowanie dla budynku. Inwestycja mieszkaniowa wielorodzinna dostarczyła na rynek 87 nowoczesnych mieszkań o łącznej powierzchni PUM ok. 4 tys. mkw. oraz 3 lokale usługowe o powierzchni PUU ok. 150 mkw. Wszystkie lokale zostały sprzedane.
W sierpniu 2022 roku zakończono prace budowlane oraz uzyskano pozwolenie na użytkowanie budynków. Inwestycja dostarczyła na rynek 174 nowoczesnych mieszkań o łącznej powierzchni PUM ok. 9,7 tys. mkw. oraz jeden lokal usługowy o powierzchni PUU ok. 100 mkw. Wszystkie lokale zostały sprzedane. Docelowo inwestycja realizowana będzie w III etapach o łącznej powierzchni PUM ok. 29,5 tys. mkw. (ok. 510 mieszkań). Pozwolenie na budowę obejmuje wszystkie etapy inwestycji.
Projekty zrealizowane
Projekty w realizacji
SKYSAWA, Świętokrzyska 36 (Warszawa)
KOLEJ NA 19, Kolejowa 19 (Warszawa)
Na nieruchomości przy ul. Świętokrzyskiej 36 o powierzchni ok. 0,6 ha, zakończono prace budowlane przy budowie nowoczesnego wysokościowego obiektu biurowego klasy A o powierzchni najmu ok. 34,5 tys. mkw. SKYSAWA składa się z dwóch budynków o różnej liczbie kondygnacji. Budynek A - liczy od 4 do 9 kondygnacji, a jego powierzchnia najmu wynosi ok. 9,9 tys. mkw. Budynek B, czyli 155-metrowa wieża, stanowi zintegrowany element zabudowy pierzejowej o wysokości od 3 do 40 kondygnacji i powierzchni najmu ok. 24.670 mkw. Wyróżnikiem projektu jest także bezpośredni łącznik ze stacją metra Rondo ONZ oraz certyfikacja BREEAM na najwyższym poziomie Outstanding. W sierpniu 2021 roku uzyskano pozwolenie na użytkowanie budynku A, w czerwcu 2022 r. uzyskano pozwolenie na użytkowanie budynku B.
Na nieruchomości zlokalizowanej w Warszawie przy ul. Kolejowej 19 kontynuowano inwestycję mieszkaniową, która dostarczy na rynek 148 nowoczesnych mieszkań o powierzchni PUM ok. 7,2 tys. mkw. oraz 1 lokal usługowy o powierzchni PUU ok. 120 mkw. W czerwcu 2022 roku podpisano umowę z generalnym wykonawcą robót. Kontynuowano sprzedaż mieszkań. Trwają prace budowlane.
Image should be here
POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI S.A.
Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki Polski Holding Nieruchomości S.A. za 2023 rok
(Wszystkie kwoty wyrażone są w mln PLN o ile nie podano inaczej)
17
Projekty w realizacji
Projekty w realizacji
Osiedle ŁAN, Zatorska (Wrocław)
Młoda Białołęka II, Geodezyjna (Warszawa)
Na nieruchomości zlokalizowanej przy ul. Zatorskiej, w dzielnicy Zakrzów we Wrocławiu kontynuowano realizację inwestycji mieszkaniowej wielorodzinnej. Pierwszy etap inwestycji dostarczy na rynek 172 nowoczesnych mieszkań o łącznej powierzchni PUM ok. 8,1 tys. mkw. oraz 7 lokali usługowych o powierzchni PUU ok. 926 mkw. W czerwcu 2022 roku podpisano umowę generalnym wykonawcą robót. Kontynuowano sprzedaż mieszkań. Trwają prace budowlane.
Na nieruchomości zlokalizowanej w Warszawie przy ul. Geodezyjnej rozpoczęto realizację II etapu inwestycji mieszkaniowej wielorodzinnej wraz z garażem podziemnym, która dostarczy na rynek 181 nowoczesnych mieszkań oraz 24 lokale usługowe o łącznej powierzchni PUM i PUU ok. 10,6 tys. mkw. W 4 kwartale 2023 roku rozpoczęto proces sprzedaży produktów deweloperskich.
Projekty w realizacji
Projekty w realizacji
VENA, Prymasa Tysiąclecia 83 (Warszawa)
Osiedle Olimpijczyk II, Kusocińskiego 115 (Łódź Retkinia)
Trzeci etap inwestycji na warszawskiej Woli zakłada realizację 12 kondygnacyjnego budynku biurowego klasy A o powierzchni najmu ok. 15,4 tys. mkw. z lokalami usługowymi na pierwszych dwóch kondygnacjach nadziemnych. W grudniu 2023 roku podpisano umowę z generalnym wykonawcą inwestycji. Rozpoczęto proces komercjalizacji powierzchni najmu. Trwają prace budowlane.
Na nieruchomości zlokalizowanej w Łodzi przy ul. Kusocińskiego rozpoczęto realizację II etapu inwestycji mieszkaniowej, która dostarczy na rynek 132 nowoczesne mieszkania o powierzchni PUM ok. 8 tys. mkw. W 3 kwartale 2023 roku rozpoczęto proces sprzedaży produktów deweloperskich.
Projekty w realizacji
Projekty w przygotowaniu
Klimeckiego I (Kraków)
Nakielska 53 (Bydgoszcz)
Na nieruchomości zlokalizowanej w Krakowie przy ul. Klimeckiego rozpoczęto prace związane z realizacją I etapu inwestycji mieszkaniowej, która dostarczy na rynek 120 nowoczesnych mieszkań o powierzchni PUM i PUU ok. 8 tys. mkw. W grudniu 2022 roku uzyskano pozwolenie na budowę.
Na nieruchomości o powierzchni ok. 4 ha zlokalizowanej w Bydgoszczy przy ul. Nakielskiej planowana jest realizacja inwestycji mieszkaniowo- usługowej w VI etapach, które dostarczą na rynek ok. 600 nowoczesnych mieszkań o powierzchni PUM ok 33 tys. mkw., w tym w I etapie 170 mieszkań o powierzchni PUM ok. 9,6 tys. mkw. W listopadzie 2022 roku uzyskano pozwolenie na budowę dla etapu I. Trwa proces wyboru generalnego wykonawcy inwestycji. Trwają prace rozbiórkowe istniejącej zabudowy.
Projekty w przygotowaniu
Projekty w przygotowaniu
Łężyca (Zielona Góra)
Poselska (Warszawa)
Na nieruchomości zlokalizowanej w Łężycy części należącej do Zielonej Góry planowana jest IV-etapowa realizacja inwestycji mieszkaniowo-usługowej, która dostarczy na rynek ok. 430 lokali o łącznej powierzchni PUM ok. 23 tys. mkw. W I etapie inwestycji planowane jest 59 lokali o pow. PUM ok. 3,4 tys. mkw. W lutym 2024 roku złożono wniosek o pozwolenie na budowę I etapu inwestycji. Trwają prace projektowe w zakresie pozostałych etapów inwestycji.
Na nieruchomości w Warszawie przy ul. Poselskiej planowana jest budowa kameralnego budynku apartamentowego, który dostarczy na rynek ok. 13 mieszkań, o łącznej powierzchni PUM 1093 mkw. Trwa opracowywanie dokumentacji projektowej oraz uzgodnienia konserwatorskie
Projekty w przygotowaniu
Projekty w przygotowaniu
Jana Pawła II 34 (Warszawa)
MARINA by PHN, Hryniewickiego (Gdynia)
Na nieruchomości zlokalizowanej w Warszawie przy ul. Jana Pawła II 34 planowana jest realizacja kameralnego projektu mieszkaniowego, który dostarczy na rynek ok. 46 apartamentów i 1 lokal usługowy z możliwością podziału o powierzchni PUM i PUU ok. 2 400 mkw. Możliwość rozbudowy budynku została ograniczona z uwagi na wejście w życie nowego Studium zabudowy m. st. Warszawy. W marcu 2023 roku uzyskano pozwolenie na budowę. Trwa proces wyboru generalnego wykonawcy inwestycji.
Projekt realizowany będzie na terenie Molo Rybackiego w Gdyni, w sąsiedztwie skweru Kościuszki. Inwestycja zakłada realizację trzech obiektów biurowych w standardzie klasy A, o powierzchni najmu około 27,5 tys. mkw. Ze względu na warunki rynkowe teren inwestycji ma wejść w planowany konkurs na zagospodarowanie Molo Rybackiego w Gdyni. Dalsze działania (rozpoczęcie prac budowlanych lub projektowych) dla nowego przedsięwzięcia uzależnione będzie od panującej sytuacji na rynku najmu.
Image should be here
POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI S.A.
Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki Polski Holding Nieruchomości S.A. za 2023 rok
(Wszystkie kwoty wyrażone są w mln PLN o ile nie podano inaczej)
18
4. Działalność Grupy PHN
PHN jest jednym z największych (pod względem wartości rynkowej portfela nieruchomości) podmiotów posiadającym i zarządzającym nieruchomościami komercyjnymi i mieszkaniowymi w Polsce. Grupa od lat konsekwentnie wzmacnia swoją pozycję w różnych segmentach rynku. Grupa w ciągu ostatnich kilku lat zbudowała silną pozycję na rynku biurowym, zaczęła także dynamicznie rozwijać działalność w segmencie mieszkaniowym i magazynowym. Kolejnym obszarem zainteresowania Grupy usługi hotelarskie. Dzięki strategii dywersyfikacji, Grupa może elastycznie reagować na zmiany sytuacji na rynku, co pozwala jej na osiąganie stabilnych wyników finansowych.
PHN jest aktywny w segmentach rynku nieruchomości:
Główne segmenty działalności:
1) rynek biurowy - wynajem istniejących obiektów i realizacja nowych inwestycji,
2) rynek mieszkaniowy - budowa nowych inwestycji mieszkaniowych,
3) rynek budowlany - świadczenie usług budowlanych na terenie Polski i Niemiec.
Pozostałe segmenty działalności:
1) rynek hotelowy - uczestniczenie w rynku jako właściciel obiektów,
2) rynek logistyczny - budowa nowych obiektów logistycznych,
3) rynek handlowy - gotowe projekty dla wybranych najemców.
Dla celów zarządczych Grupa dzieli swoją działalność w oparciu o wytwarzane produkty i świadczone usługi na następujące sprawozdawcze segmenty operacyjne:
1) wynajem powierzchni biurowej i handlowej, magazynowej i logistycznej, mieszkaniowej i innej,
2) działalność deweloperską - budowa i sprzedaż lokali mieszkalnych,
3) działalność budowlaną - świadczenie usług budowlanych,
4) działalność pozostałą - świadczenie usług hotelowych i gastronomicznych.
W celu maksymalizacji zysku Grupa realizuje restrukturyzację swojego portfela nieruchomości obejmującą: (1) optymalizację wykorzystania nieruchomości przeznaczonych do pozostania w docelowym portfelu, (2) modernizację i przebudowę niektórych istniejących nieruchomości oraz zagospodarowywanie wybranych działek niezabudowanego gruntu, (3) stopniową sprzedaż aktywów niezwiązanych z docelowym profilem działalności, takich jak nieruchomości mieszkaniowe i mniej rentowne nieruchomości komercyjne, a także niektóre nieruchomości gruntowe.
4.1. Rynek najmu powierzchni komercyjnych
Usługi wynajmu oferowane przez Grupę obejmują:
1) WYNAJEM POWIERZCHNI BIUROWEJ
W skład nieruchomości biurowych wchodzą budynki biurowe klasy A, B i C, nieruchomości mieszkaniowe i wille wykorzystywane jako powierzchnie biurowe oraz placówki dyplomatyczne. Grupę odbiorców segmentu powierzchni biurowych stanowią przedsiębiorstwa krajowe, jak i z kapitałem zagranicznym. Grupa posiada nieruchomości położone w atrakcyjnych lokalizacjach na kluczowych rynkach, w tym w Warszawie w segmencie biurowym (ul. Świętokrzyska 36, Stawki 2), w Gdańsku w segmencie biurowym (al. Grunwaldzka 411), w Poznaniu w segmencie biurowym (Plac Andersa 7) oraz w Gdyni (Molo Rybackie). W 2023 roku łączna powierzchnia GLA w budynkach PHN wynosiła 227 844 mkw. Inwestycja, która została zakończona w 2023 roku to SKYSAWA o pow. 35 tys. GLA mkw. Grupa PHN w grudniu 2023 roku rozpoczęła realizację budynku VENA na warszawskiej Woli oraz planuje budowę kompleksu budynków biurowych w ramach gdyńskiego projektu Yacht Park & Marina Yacht Park obok zrealizowanej już części mieszkaniowej i rekreacyjnej Yacht Park & Marina Yacht Park. Obie te inwestycje powinny dostarczyć łącznie około 42,4 tys. GLA mkw.
2) WYNAJEM POWIERZCHNI HANDLOWEJ
Grupa dysponuje głównie niewielkimi powierzchniami handlowymi w Warszawie oraz pawilonami zrealizowanymi w formule BTS. Oferta skierowana jest zarówno do dużych sieci handlowych, jak i do małych i średnich przedsiębiorców.
POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI S.A.
Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki Polski Holding Nieruchomości S.A. za 2023 rok
(Wszystkie kwoty wyrażone są w mln PLN o ile nie podano inaczej)
19
3) WYNAJEM POWIERZCHNI MAGAZYNOWEJ I LOGISTYCZNEJ
Największą podażą powierzchni magazynowych Grupa dysponuje obecnie w parku logistycznym w podwarszawskim Parzniewie oraz w Porcie Rybackim w Gdyni, obsługując i kierując swą ofertę głównie do przewoźników morskich. W pozostałych lokalizacjach to średniej wielkości powierzchnie wykorzystywane często przez najemców biurowych i handlowych jako przestrzeń dodatkowa niezbędna do prowadzenia działalności. Przykładem ekspansji PHN w nowe obszary biznesowe jest działalność centrum logistycznego w Parzniewie, która zyskuje na znaczeniu w wyniku silnego rozwoju usług e-commerce i pogłębiającego się trendu przenoszenia przez firmy działalności biznesowej do regionów mniej odległych geograficznie. Wielkość parku PHN PRUSZKÓW wynosi 54,5 tys. mkw. GLA. Grupa PHN dysponuje atrakcyjnie położonymi gruntami, które można przeznaczyć na inwestycje logistyczne. Prognozy wskazują, że obecna sytuacja geopolityczna będzie sprzyjać powstawaniu w Polsce nowych centrów logistycznych.
4) WYNAJEM POWIERZCHNI MIESZKANIOWEJ I INNEJ
W skład nieruchomości mieszkaniowych wchodzą wille, głównie wykorzystywane jako rezydencje misji dyplomatycznych oraz mieszkania i budynki mieszkalne. Grupa dysponuje również nieruchomościami wykorzystywanymi na prowadzenie działalności edukacyjnej. Z nieruchomości Grupy korzystają także przedsiębiorcy z branży gastronomicznej oraz świadczący usługi ochrony zdrowia. Grupa dysponuje także mieszkaniami do wynajęcia położonymi głównie w Warszawie, między innymi na Wilanowie, Ochocie i w centrum miasta. Domy należące do PHN także wynajmowane między innymi firmom prawniczym i innym. Spółka dysponuje także kilkoma kamienicami o dużej wartości historycznej, położonymi w Warszawie, między innymi na Nowym Świecie i przy ul. Wierzbowej, w których mieszczą się obecnie siedziby urzędów państwowych.
5) USŁUGI DODATKOWE
Jest to wynajem biur na start, sal konferencyjnych, powierzchni reklamowych (elewacje budynków oraz powierzchnie na dachach, grunty), miejsc parkingowych, garaży i piwnic.
4.2. Deweloperski rynek mieszkaniowy
Przedmiotem działalności Grupy jest budowa i sprzedaż nieruchomości mieszkalnych. W ostatnich kilku latach PHN jest coraz bardziej aktywny w sektorze mieszkaniowym. Jednym z najważniejszych zrealizowanych projektów jest gdyński projekt Yacht Park & Marina Yacht Park. W ramach projektu powstało sześć wysokiej klasy budynków apartamentowych oraz nowoczesny port jachtowy. W Warszawie z kolei powstało osiedle VIS À VIS WOLA położone w dzielnicy Wola, INSTA 21 w dzielnicy Włochy oraz pierwszym etapie osiedla Młoda Białołęka zlokalizowanego na Białołęce. PHN stawia na dalszy rozwój budownictwa mieszkaniowego. W tym roku kontynuowane będą prace budowlane na czterech kolejnych inwestycjach, z czego dwie znajdują się w Warszawie (Kolej na 19, Młoda Białołęka II), jedna we Wrocławiu (Osiedle ŁAN) i jedna w Łodzi (Osiedle Olimpijczyk II). W sumie oddanych do użytkowania zostanie kolejnych 633 mieszkań. Grupa przygotowuje nowe projekty mieszkaniowe, które będą realizowane w różnych segmentach budowlanych: luksusowym, popularnym i ekonomicznym. Analizowane także następne projekty mieszkaniowe w innych lokalizacjach. Na etapie wyboru generalnych wykonawców kolejne inwestycje. Obejmują one budynek mieszkalno-usługowy przy al. Jana Pawła II 34 w Warszawie oraz realizację I etapu osiedla mieszkaniowego w Bydgoszczy.
4.3. Rynek hotelowy
W 2021 roku spółka stała się wraz z Polskim Holdingiem Hotelowym właścicielem warszawskiego Hotelu Regent. W 2023 roku spółka prowadziła działalność hotelową w Hotelu Alf w Krakowie należącym do spółki Chemobudowa - Kraków. Grupa przygotowuje również realizację projektu hotelowego Marriott Moxy oraz Residence Inn.
4.4. Rynki zbytu i struktura odbiorców i dostawców
Rynki zbytu
Podstawowym rynkiem zbytu dla Grupy jest rynek polski. Najmocniejszą pozycję Grupa posiada w Warszawie. Poza tym Grupa prowadzi działalność w Poznaniu, Gdańsku, Gdyni, Krakowie, Katowicach, Wrocławiu i Łodzi. Grupa dostarcza swoje usługi do szerokiej grupy klientów instytucjonalnych, spółek, instytucji państwowych oraz osób fizycznych w segmencie wynajmu i dzierżawy nieruchomości. Jedna ze spółek z Grupy prowadzi działalność na terenie Niemiec w zakresie działalności budowlanej.
POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI S.A.
Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki Polski Holding Nieruchomości S.A. za 2023 rok
(Wszystkie kwoty wyrażone są w mln PLN o ile nie podano inaczej)
20
Strukturę najemców oraz innych odbiorców Grupy cechuje silne zróżnicowanie, w związku z czym Grupa nie jest narażona na istotne ryzyko wiążące się z pojedynczym najemcą lub grupą najemców.
Nowe umowy najmu
Nowe umowy najmu zawierane głównie na czas określony, a 26% umów najmu zawarta jest na czas nieokreślony. Strukturę najemców według okresu umów najmu przedstawiono na dwóch poniższych wykresach:
Struktura odbiorców i dostawców
W 2023 roku Grupa współpracowała głównie z dostawcami świadczącymi następujące usługi:
budowlane (w ramach realizacji projektów inwestycyjnych oraz deweloperskich),
remontowe (w ramach nieruchomości Grupy PHN),
usługi projektowe,
dostawy mediów (energia elektryczna, gaz, ciepło, woda i odprowadzenie ścieków) ,
doradcze – doradztwo prawne, biznesowe, techniczne,
utrzymania czystości i pielęgnacji zieleni,
utrzymania technicznego,
przeglądy elementów budynku i instalacji technicznych.
Image should be here
POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI S.A.
Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki Polski Holding Nieruchomości S.A. za 2023 rok
(Wszystkie kwoty wyrażone są w mln PLN o ile nie podano inaczej)
21
5. Strategia i plany rozwojowe Grupy Kapitałowej
5.1. Strategia PHN S.A. na lata 2017-2023
Zgodnie ze strategią, której okres obowiązywania zakończył się 31 grudnia 2023 roku, Grupa Kapitałowa do 2023 roku planowała stać się wiodącym inwestorem i istotnym deweloperem na polskim rynku nieruchomości oraz zwiększyć wartość aktywów netto o ok. 50%, z czego do ok. 40% miało być wypłacone w formie dywidendy. Wzrost wartości godziwej portfela nieruchomości zakładany był do poziomu ok. 6 mld w 2023 roku. Za cele strategiczne Grupy Kapitałowej PHN wskazano: wzrost wartości marki oraz zwiększenie jej rozpoznawalności i uznania na rynku nieruchomości komercyjnych i mieszkaniowych. Aktualnie trwają prace nad nową, długookresową strategią rozwoju Grupy PHN.
5.2. Realizacja strategii
Efekty realizacji Strategii
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2023
Efekt realizacji strategii
31.12.201 7
31.12.2018
31.12.2019
31.12.2020
31.12.2021
31.12.2022
31.12.2023
Stan docelowy
Wartość godziwa nieruchomości [mld PLN]
2,5
2,5
3,3
3,4
3,5
3,7
3,6
6,0
Akwizycje [mld PLN]
0,0
0,0
0,1
0,04
0,01
0,0
0,0
0,7
Poziom LTV [%]
21,0
21,0
21,7
33,7
34,3
36,0
26,0
52,0
SGA / GAV [%]
1,3
1,3
1,2
1,6
1,5
1,6
1,6
0,7
Wzrost aktywów netto [%]
10,9
13,1
17,6
19,3
24,5
1,4
-7,0
59,0
Image should be here
Główne środki do realizacji celów strategicznych Grupy Kapitałowej na lata 2017-2023
1. Przebudowa portfela nieruchomości (reorganizacja majątku Grupy Kapitałowej) poprzez:
a) realizację programu inwestycyjnego,
b) stabilną bazę efektywnych aktywów (dezinwestycje i akwizycje),
c) zapewnienie stabilności finansowej.
2. Wdrożenie zmian organizacyjnych (kompleksowa wewnętrzna reorganizacja firmy) poprzez:
a) wdrożenie struktury organizacyjnej zapewniającej efektywność operacyjną,
b) wdrożenie kultury organizacyjnej w oparciu o wspólne wartości i wzrost kompetencji wewnętrznych.
3. Wzrost wartości marki (budowa silnej Grupy Kapitałowej) poprzez:
a) świadczenie usług na najwyższym poziomie,
b) wzrost rozpoznawalności marki PHN na rynku nieruchomości komercyjnych i mieszkaniowych,
c) dobre relacje z klientami jako platforma długoterminowego wzrostu wartości.
5.3. Kluczowe wyzwania dla Grupy Kapitałowej PHN
Przebudowa portfela nieruchomości
Optymalizacja portfela nieruchomości ma na celu osiągniecie zwiększenia udziału w rynku poprzez realizację programu inwestycyjnego, akwizycję nieruchomości oraz poprzez sprzedaż aktywów znajdujących się w nieatrakcyjnych lokalizacjach lub których opłacalność pomimo działań naprawczych (polegających na renegocjowaniu umów najmu i optymalizacji wykorzystania nieruchomości) jest poniżej oczekiwanego poziomu.
Segmentacja portfela nieruchomości Grupy PHN ma na celu przyporządkowanie nieruchomości do określonych grup wyznaczonych przez kryteria: biznesowe, prawne, przychodowe oraz księgowe. Efektem segmentacji jest syntetyczna informacja pokazująca plany Grupy PHN wobec nieruchomości, stan prawny nieruchomości, możliwość generowania przychodów z najmu oraz kwalifikację księgową. Głównym kryterium przypisania nieruchomości do segmentów biznesowych jest planowane względem nieruchomości działanie: pozostawienie w portfelu, realizacja projektu komercyjnego lub mieszkaniowego, optymalizacja lub sprzedaż.
POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI S.A.
Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki Polski Holding Nieruchomości S.A. za 2023 rok
(Wszystkie kwoty wyrażone są w mln PLN o ile nie podano inaczej)
22
Zamierzenia strategiczne w obszarze wynajmu powierzchni komercyjnych
1. Osiągnięcie możliwie najniższego poziomu powierzchni niewynajętej.
2. Oferowanie nowoczesnych powierzchni biurowych w atrakcyjnych i unikatowych lokalizacjach.
3. Intensyfikacja pozyskiwania nowych klientów oraz utrzymywanie dotychczasowych najemców.
4. Zapewnienie wysokiego standardu wykończenia powierzchni do wynajęcia.
5. Dostosowanie finalnego produktu do oczekiwań klienta - „uszycie” produktu na miarę.
6. Kompleksowa obsługa najemcy (oferta skonsolidowanych usług związanych z rynkiem nieruchomości).
7. Doradztwo i konsulting w zakresie związanym z najmem.
8. Aktywny udział w programach rządowych.
W 2023 roku kontynuowana była konsekwentna intensyfikacja działań na rzecz aktywnego pozyskiwania najemców. Na koniec 2023 roku Grupa PHN osiągnęła dla nieruchomości pozostających w portfelu poziom pustostanów wynoszący 10,2%.
5.4. Ocena możliwości realizacji zamierzeń inwestycyjnych
Grupa ma pełną zdolność do realizacji planowanych zamierzeń inwestycyjnych. Projekty realizowane będą ze środków własnych oraz zewnętrznych źródeł finansowania, w tym np. kredytów bankowych, emisji obligacji. Zewnętrzne źródło finansowania wybierane będzie każdorazowo w zależności od realizowanego projektu inwestycyjnego. Jednym ze źródeł kapitału własnego służącego finansowaniu nowych projektów inwestycyjnych będą środki pochodzące ze sprzedaży nieruchomości.
Ponadto Grupa dopuszcza realizację wybranych projektów komercyjnych w ramach wspólnych przedsięwzięć z partnerami joint venture. Przewiduje się, że w takich przypadkach nakłady inwestycyjne związane z poszczególnymi projektami komercyjnymi będą ponoszone przez Grupę Kapitałową oraz przez jej partnerów JV.
POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI S.A.
Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki Polski Holding Nieruchomości S.A. za 2023 rok
(Wszystkie kwoty wyrażone są w mln PLN o ile nie podano inaczej)
23
6. Najważniejsze wydarzenia w 2023 roku
01.2023
02.2023
Budowa dodatkowej przestrzeni logistycznej dla DPD
10 lat obecności PHN na GPW
W styczniu 2023 roku zakończyły się prace rozbudowy powierzchni magazynowej i uzupełniającej jej powierzchni biurowej parku logistycznego PHN Pruszków. Na początku stycznia 2023 roku PHN przekazał najemcy firmie DPD Polska prawie 4 tys. mkw. nowoczesnej i funkcjonalnej powierzchni. Oznacza to, że DPD będzie dysponowało halą o łącznej powierzchni ponad 18 tys. mkw. Prace budowlane obiektu trwały od kwietnia do listopada 2022 roku. W grudniu 2022 roku PHN otrzymał pozwolenie na użytkowanie hali.
W lutym 2023 roku PHN obchodził 10-lecie notowania akcji na warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. Na przestrzeni 10 lat Grupa rozwijała swoją działalność oraz prowadziła program inwestycyjny w różnych segmentach rynku: biurowym, mieszkaniowym, logistycznym oraz doradczym. Największą inwestycją realizowaną przez PHN jest kompleks biurowy SKYSAWA położony w ścisłym centrum Warszawy, który dostarczył na rynek ok. 35 tys. mkw. powierzchni.
02.2023
05.2023
Rekordowy wynik certyfikacji BREEAM wieży SKYSAWA
Emisja obligacji o wartości 220 mln PLN
Ponad 155-metrowa wieża SKYSAWA otrzymała końcowy certyfikat zrównoważonego budownictwa BREEAM na poziomie Outstanding z wynikiem 95,6%. Jest to aktualnie najwyższa ocena zdobyta w Polsce w schemacie BREEAM International 2016. Wieża otrzymała 2% więcej niż zakładała to certyfikacja na poziomie projektowym (93,6%). W Polsce znajduje się ok. 10 nowopowstałych budynków z powykonawczym certyfikatem BREEAM na poziomie outstanding. Zarówno niższa część kompleksu, jak i wieża były nominowane do nagrody BREEAM Awards na etapie projektowym.
PHN wyemitował 3-letnie obligacje serii C o łącznej wartości nominalnej 220 mln PLN, ponad 2,5-krotnie przekraczając pierwotne założenia, przy korzystnej marży odsetkowej. Pozyskane środki spółka przeznaczyła m.in. na realizację ambitnego programu inwestycyjnego. Liczba obligacji objętych subskrypcją: 220.000, wartość nominalna każdej obligacji: 1 tys. PLN, oprocentowanie: zmienne, WIBOR 6M, marża: 3,95%. Pierwszy dzień notowań obligacji w ASO GPW to 25 lipca 2023 roku. Środki z emisji zostały przeznaczone na częściową spłatę obligacji serii B (PLN 72m), spłatę kredytu obrotowego (PLN 21m), uregulowanie zobowiązań związanych z realizacją projektów inwestycyjnych. Pozostała część jest lokowana na rachunkach w formie lokat terminowych.
06.2023
08.2023
Dywidenda za rok obrotowy 2022
Wiecha na Osiedlu ŁAN we Wrocławiu
Zarząd PHN zarekomendował walnemu zgromadzeniu przeznaczenie 4,09 mln PLN z zysku netto za 2022 roku na dywidendę, tj. wypłatę 0,08 PLN na akcję. Pozostałą kwotę zysku netto za ubiegły rok, wynoszącą 0,4 mln PLN, Zarząd zaproponował przekazać na powiększenie kapitału zapasowego. Zwyczajne Walne Zgromadzenie Spółki ustaliło dzień dywidendy na dzień 18 sierpnia 2023 roku, natomiast termin wypłaty dywidendy na dzień 31 sierpnia 2023 roku. PHN od wielu lat regularnie wypłaca dywidendę akcjonariuszom.
PHN z sukcesem rozwija działalność w segmencie budownictwa mieszkaniowego na kolejnym regionalnym rynku. W sierpniu 2023 roku na szczycie jednego z budynków Osiedla ŁAN we Wrocławiu zawisła symboliczna wiecha, co oznacza, że został zakończony etap robót konstrukcyjnych, a generalny wykonawca rozpoczął prace wykończeniowe elewacji i roboty instalacyjne. Ponad 170 mieszkań zostanie oddanych do użytkowania w III kwartale 2024 roku. Osiedle ŁAN to pierwsza inwestycja mieszkaniowa PHN realizowana we Wrocławiu
08.2023
08.2023
Rozpoczęcie budowy II etapu Osiedla Olimpijczyk w Łodzi
Castorama Polska nowym najemcą w portfelu PHN
PHN podpisał umowę ze spółką Unibep na realizację drugiego etapu Osiedla Olimpijczyk w Łodzi, w dzielnicy Polesie przy ul. Janusza Kusocińskiego 119 i 121. W ramach nowego osiedla powstają dwa 6-kondygnacyjne budynki mieszkalne o prostej i eleganckiej bryle, z garażami wolnostojącymi i zewnętrznymi miejscami parkingowymi. Zaplanowano 132 mieszkania o funkcjonalnych, łatwych w adaptacji rozkładach. Średni metraż wynosi 60 mkw. i przeważają lokale 3 i 4-pokojowe, skierowane przede wszystkim do rodzin z dziećmi. Do tego przewidziano także 120 komórek lokatorskich. Osiedle będzie mieć plac zabaw i strefę rekreacji. Przewidziano także 32 miejsca dla rowerów. Zakończenie budowy jest zaplanowane w pierwszym kwartale 2025 roku.
Na terenie Centrum Budownictwa i Wyposażenia Wnętrz w Warszawie, należącym do PHN, uruchomiono nowy 99. sklep Castoramy w Polsce i 7. w Warszawie. PHN podpisał z siecią sklepów Castorama długoterminową umowę na najem wolnostojącego dwukondygnacyjny pawilonu, w którym na parterze jest prowadzona sprzedaż towarów, a na pierwszym piętrze stworzono strefę inspiracji, gdzie z pomocą projektantów klienci mogą zaprojektować swoje wnętrza. Nowa stołeczna Castorama usytuowana jest w dzielnicy Mokotów, przy ulicy Bartyckiej 26. To adres z „branżową” historią, gdzie od dziesiątek lat działa Centrum Budownictwa i Wyposażenia Wnętrz, które w kilkudziesięciu sklepach oferuje towary i usługi z branży budowalnej i wnętrzarskiej.
10.2023
10.2023
Rozpoczęcie budowy II etapu osiedla Młoda Białołęka
Rozpoczęcie budowy osiedla Willa Pana Tadeusza
PHN wybrał generalnego wykonawcę i ogłosił uruchomienie budowy drugiego etapu osiedla Młoda Białołęka w Warszawie. W nowej inwestycji PHN powstanie 181 mieszkań. Stołeczna firma ALFA-BET Polska powinna zakończyć prace do połowy 2025 roku. Planowana inwestycja zlokalizowana jest przy ulicy
Chemobudowa - Kraków S.A., należąca do Grupy PHN, rozpoczęła inwestycję tj. budowę kompleksu dwusegmentowego budynku mieszkalnego - Willa Pana Tadeusza na Zabłociu w Krakowie. Kompleks zaprojektowany został z dbałością o efekt ekologiczny w międzynarodowym standardzie BREEAM. To będzie pierwszy taki
Image should be here
POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI S.A.
Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki Polski Holding Nieruchomości S.A. za 2023 rok
(Wszystkie kwoty wyrażone są w mln PLN o ile nie podano inaczej)
24
Geodezyjnej, pomiędzy trasą Toruńską i ulicą Głębocką w warszawskiej dzielnicy Białołęka. Będzie to etap drugi osiedla Młoda Białołęka. Lokale mają funkcjonalne i łatwe w adaptacji rozkłady, ponadstandardową wysokość ponad 2,90 m oraz duże okna. Mieszkaniana wyższych kondygnacjach wyposażone będą w przestronne tarasy i balkony zaś te na parterze w duże ogródki. W ramach inwestycji zaprojektowano garaż podziemny na 180 miejsc postojowych, dodatkowo 12 miejsc, m.in. dla gości przewidziano na parkingu zewnętrznym.
budynek mieszkalny z takim certyfikatem na Zabłociu, a drugi w Krakowie. W obu budynkach Willi Pana Tadeusza zaplanowano łącznie 120 mieszkań (od 2- do 5- pokojowych), o średnim metrażu 60,88 mkw. Do dyspozycji mieszkańców przewidziano 103 komórki lokatorskie na kondygnacji -1 oraz na klatkach schodowych. W ramach inwestycji zaprojektowano garaż podziemny na kondygnacji -1, gdzie przewidziano 22 boksy garażowe i 144 miejsca postojowe.
12.2023
12.2023
Wiecha na osiedlu KOLEJ NA 19 w Warszawie
Rozpoczęcie budowy biurowca VENA
Na szczycie jednego z czterech budynków osiedla KOLEJ NA 19, zlokalizowanego na bliskiej Woli, w grudniu 2023 roku zawisła symboliczna wiecha, co oznacza, że został zakończony etap robót konstrukcyjnych. KOLEJ NA 19 to kameralne osiedle klasy premium zlokalizowane przy ul. Kolejowej 19, blisko ścisłego centrum stolicy. Osiedle składa się czterech budynków o łącznej powierzchni użytkowej 7,2 tys. mkw., w których przewidziano łącznie 148 mieszkań, lokal z funkcją usługową oraz garaż podziemny. Budynki zaprojektowane z myślą o najbardziej wymagających klientach, a nietypowa architektura osiedla wyróżnia się na tle najbliższego otoczenia. Zakończenie budowy i przekazanie pierwszych mieszkań właścicielom planowane jest w trzecim kwartale 2024 roku.
PHN rozpoczął budowę kolejnego budynku biurowego klasy A w Warszawie, który powiększy jej zasoby powierzchni na wynajem. VENA to nowoczesny biurowiec, który zapewni 15,4 tys. mkw. powierzchni. Budynek został zaprojektowany przez wybraną w konkursie warszawską pracownię architektoniczną A7AG, która przygotowała także projekt sąsiadującego z biurowcem zielonego osiedla VIS À VIS Wola, zrealizowanego kilka lat temu przez PHN. Generalnym wykonawcą kompleksu biurowego jest firma Skanska S.A. VENA to nowoczesny, zrównoważony ekologicznie i kameralny biurowiec klasy A, którego budowa ruszyła na warszawskiej dzielnicy Wola. Prace budowlane będą trwały 2 lata. Szacunkowy koszt inwestycjito ok. 200 mln PLN.
Image should be here
Grupa PHN ma obecnie w budowie 5 projektów mieszkaniowych z 753 mieszkaniami w Warszawie, Wrocławiu, Łodzi i Krakowie. W przygotowaniu obecnie znajdują się kolejne projekty w Warszawie, Bydgoszczy oraz w Zielonej Górze.
Projekt
Liczba mieszkań
PUM (tys. mkw.)
Planowany termin zakończenia budowy
ZAKOŃCZONE
VIS À VIS WOLA I Wola, Warszawa
213
12 160
zakończony
Yacht Park, Gdynia
135
9 540
zakończony
VIS À VIS WOLA II Wola, Warszawa
253
13 060
zakończony
INSTA 21, Warszawa
87
3 987
zakończony
Osiedle Olimpijczyk I, Łódź
166
8 640
zakończony
Młoda Białołęka I, Warszawa
174
9 720
zakończony
RAZEM
1028
57 107
W REALIZACJI
Kolej na 19, Warszawa
148
7 236
3Q2024
Osiedla ŁAN, Wrocław
172
8 132
2Q2024
Osiedle Olimpijczyk II, Łódź
132
8 000
2Q2025
Młoda Białołęka II, Warszawa
181
9 960
2Q2025
Klimeckiego, Kraków
120
7 305
4Q2025
RAZEM
753
40 633
P
LANOWANE
Nakielska 53 etap I, Bydgoszcz
170
9 540
Łężyca, Zielona Góra
59
3 383
Poselska, Warszawa
13
1 093
Jana Pawła II 34, Warszawa
46
2 273
RAZEM
288
16 289
Grupa zakończyła budowę budynku INTRACO Prime przy ul. Stawki 2 w Warszawie oraz flagowej inwestycji SKYSAWA w Warszawie przy Rondzie ONZ. W przygotowaniu są również kolejne inwestycje w Warszawie i Gdyni.
POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI S.A.
Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki Polski Holding Nieruchomości S.A. za 2023 rok
(Wszystkie kwoty wyrażone są w mln PLN o ile nie podano inaczej)
25
Nieruchomość
Miasto
GLA (tys. m 2 )
Obłożenie
Udział w projekcie
ZAKOŃCZONE
INTRACO Prime
Warszawa
13
75%
100%
SKYSAWA
Warszawa
34
100%
100%
W REALIZACJI
VENA
Warszawa
15
0%
100%
PLANOWANE DO ROZPOCZĘCIA
Marina by PHN
Gdynia
27
n/d
100%
7. Sytuacja finansowa
7.1. Sytuacja finansowa Spółki
7.1.1. Główne czynniki mające wpływ na osiągnięty zysk
Główne czynniki mające wpływ na wypracowane wyniki finansowe i operacyjne Grupy PHN i Spółki w 2023 roku oraz które będą miały wpływ na wyniki w następnym roku:
przekazanie mieszkań i lokali użytkowych nabywcom w inwestycjach mieszkaniowych;
utrzymanie stabilnych wyników z najmu nieruchomości;
realizacja kontraktów budowalnych i pozyskanie nowych;
utrzymanie na stabilnym poziomie kosztów administracyjnych;
modernizacje i przebudowa niektórych nieruchomości;
kontynuacja realizacji projektów komercyjnych;
uruchomienie nowych projektów deweloperskich i procesu sprzedaży lokali mieszkalnych.
Istotną rolę odegrały również czynniki zewnętrzne, niezależne od Spółki i Grupy PHN, takie jak:
sytuacja na lokalnych rynkach nieruchomości (konkurencyjność innych nieruchomości, podaż powierzchni na rynku, elastyczna polityka cenowa, bonusy i kontrybucje dla najemców)
koszty finansowania zewnętrznego, uwarunkowane wysokością stóp procentowych,
zmiany kursu euro względem złotego,
podatek dochodowy.
7.1.2. Sytuacja finansowa Spółki
Wybrane dane Spółki ze sprawozdania z całkowitych dochodów i przepływów pieniężnych
12 miesięcy zakończone
31 grudnia 2023
31 grudnia 2022
Zmiana
Przychody operacyjne
38,8
39,7
(2,3%)
Koszty operacyjne
(48,1)
(44,2)
8,8%
Zmiana wartości udziałów w jednostkach zależnych
(33,3)
1,1
(3127,3%)
Koszty administracyjne i sprzedaży
(12,5)
(9,9)
26,3%
Przychody finansowe
74,8
57,1
31,0%
Koszty finansowe
(71,2)
(49,9)
42,7%
Zysk operacyjny
(51,7)
13,3
(488,7%)
Zysk netto
(59,7)
4,6
(1397,8%)
Przepływy pieniężne z działalności operacyjnej
(25,7)
(10,9)
(135,8%)
Przepływy pieniężne z działalności inwestycyjnej
44,8
(29,1)
254,0%
Przypływy pieniężne z działalności finansowej
(19,3)
26,8
(172,0%)
POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI S.A.
Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki Polski Holding Nieruchomości S.A. za 2023 rok
(Wszystkie kwoty wyrażone są w mln PLN o ile nie podano inaczej)
26
Wybrane dane z jednostkowego sprawozdania z sytuacji finansowej
31 grudnia 2023
31 grudnia 2022
Zmiana
Aktywa
2 836,9
2 842,1
(0,2%)
Aktywa trwałe
2 319,5
2 834,0
(18,2%)
Udziały w jednostkach zależnych
2 143,3
2 143,7
0,0%
Pozostałe długoterminowe aktywa finansowe
174,5
688,7
(74,7%)
Aktywa obrotowe
517,4
8,1
6287,7%
Należności handlowe oraz pozostałe aktywa
5,3
2,8
89,3%
Środki pieniężne i ich ekwiwalenty, krótkoterminowe aktywa finansowe
512,1
5,3
9562,3%
Pasywa
2 836,9
2 842,1
(0,2%)
Kapitał własny
2 108,6
2 172,4
(2,9%)
Zobowiązania razem
(728,3)
(669,7)
8,8%
Zobowiązania długoterminowe
(234,5)
(426,9)
(45,1%)
Zobowiązania krótkoterminowe
(493,8)
(242,8)
103,4%
Aktywa netto
2 108,6
2 172,4
(2,9%)
7.1.3. Wskaźniki finansowe Spółki
Sytuacja finansowa i majątkowa Spółki poddana została analizie wskaźnikowej.
31 grudnia 2023
31 grudnia 2022
Zmiana
Wskaźniki rentowności
Rentowność majątku ogółem [1]
(2,1%)
0,2%
(1150,0%)
Rentowność kapitałów własnych [2]
(2,8%)
0,2%
(1500,0%)
[1] Zysk netto/Aktywa
[2] Zysk netto/Kapitały własne
Spadek wskaźników rentowności w 2023 roku w porównaniu do roku 2022 wynikał ze straty osiągniętej w 2023 roku (-59,7 mln PLN w roku 2023 w porównaniu do 4,6 mln PLN zysku w 2022).
31 grudnia 2023
31 grudnia 2022
Zmiana
Wskaźniki płynności
Wskaźnik płynności I stopnia [3]
1,04
0,02
5100,0%
Wskaźnik płynności [4]
4,70
0,03
15566,7%
[3] Krótkoterminowe aktywa finansowe i środki pieniężne/Zobowiązania krótkoterminowe
[4] Aktywa obrotowe/Zobowiązania krótkoterminowe
Wskaźnik płynności I stopnia na dzień 31 grudnia 2023 roku wyniósł 1,04 w porównaniu do 0,02 na dzień 31 grudnia 2022, natomiast wskaźnik płynności wyniósł 4,70 w porównaniu do poziomu 0,03 na dzień 31 grudnia 2022 roku. Zmiana wartości wskaźników wynikała głównie ze wzrostu krótkoterminowych aktywów finansowych.
31 grudnia 2023
31 grudnia 2022
Zmiana
Wskaźniki ogólnego zadłużenia
Wskaźnik ogólnego zadłużenia [8]
25,7%
23,6%
8,9%
Wskaźnik pokrycia majątku kapitałami własnymi [9]
74,3%
76,4%
(2,7%)
[8] Aktywa -kapitały własne/Aktywa
[9] Kapitały własne/Aktywa
Wskaźnik ogólnego zadłużenia i wskaźnik pokrycia majątku kapitałami własnymi na dzień 31 grudnia 2023 wyniosły odpowiednio: 25,7% i 74,3%.
POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI S.A.
Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki Polski Holding Nieruchomości S.A. za 2023 rok
(Wszystkie kwoty wyrażone są w mln PLN o ile nie podano inaczej)
27
8. Organizacja Grupy Kapitałowej
8.1. Struktura Grupy Kapitałowej
(1) bezpośredni udział PHN - 4,56%
(2) 50% EU Industrial Club IV SCSp (Grupa Hillwood) - podmiot spoza GrupyN
(3) 25% Polski Holding Hotelowy Sp. z o.o. - podmiot spoza Grupy
(4) 1 udział w posiadaniu PHN K Sp. z o.o.
(5) 1 udział w posiadaniu PHN 4 Sp. z o.o.
(6) 2 udziały w posiadaniu PHN K Sp. z o.o.
Image should be here
POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI S.A.
Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki Polski Holding Nieruchomości S.A. za 2023 rok
(Wszystkie kwoty wyrażone są w mln PLN o ile nie podano inaczej)
28
Udział w ogólnej liczbie głosów (%) 9
Siedziba
Przedmiot działalności
31 grudnia 2023
31 grudnia 2022
Jednostka Dominująca:
Polski Holding Nieruchomości S.A.
Warszawa / Polska
działalność holdingowa
Jednostki zależne konsolidowane metodą pełną:
Warszawski Holding Nieruchomości S.A.
Warszawa / Polska
najem
99,38%
99,38%
Agro-Man Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
działalność deweloperska
100%
100%
Apartamenty Molo Rybackie Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
działalność deweloperska
100%
100%
Centrum Biurowe Plac Grunwaldzki Sp. z o.o.
Katowice / Polska
najem
85%
85%
DALMOR S.A.
Gdynia / Polska
najem
94,87%
94,87%
DALMOR Property Management Sp. z o.o.
Gdynia / Polska
najem
100%
100%
„DALEKOMORSKA KOMPANIA POŁOWOWA DALMOR” Sp. z o.o. w likwidacji
Gdynia / Polska
pozostała działalność
100%
100%
Marina Molo Rybackie Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
pozostała działalność
100%
100%
Ordona 1 Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
działalność deweloperska
100%
100%
PHN 3 Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
działalność holdingowa
100%
100%
PHN 4 Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
działalność holdingowa
100%
100%
PHN 6 Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
najem
100%
100%
PHN 7 Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
działalność holdingowa
100%
100%
PHN K Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
działalność holdingowa
100%
100%
PHN Hotel Management PHN K Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością S.K.A.
Warszawa / Polska
pozostała działalność
100%
100%
PHN SPV 1 PHN SKYSAWA Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością S.K.A.
Warszawa / Polska
najem
100%
100%
PHN SPV 2 Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
najem
100%
100%
PHN SPV 3 PHN K Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością S.K.A.
Warszawa / Polska
najem
100%
100%
PHN SPV 7 PHN K Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością S.K.A.
Warszawa / Polska
najem
100%
100%
PHN SPV 8 Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
najem
100%
100%
PHN SPV 9 PHN K Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością S.K.A.
Warszawa / Polska
najem
100%
100%
PHN SPV 10 Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
najem
100%
100%
PHN SPV 11 PHN K Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością S.K.A.
Warszawa / Polska
najem
100%
100%
PHN SPV 12 Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
najem
100%
100%
PHN SPV 14 Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
najem
100%
100%
PHN SPV 15 Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
najem
100%
100%
PHN SPV 16 PHN K Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością S.K.A.
Warszawa / Polska
najem
100%
100%
PHN SPV 17 Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
najem
100%
100%
PHN SPV 18 Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
najem
100%
100%
PHN SPV 19 Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
najem
100%
100%
PHN SPV 20 Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
najem
100%
100%
PHN SPV 22 Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
najem
100%
100%
PHN SPV 23 Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
najem
100%
100%
PHN SPV 24 Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
najem
100%
100%
PHN SPV 25 Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
najem
100%
100%
PHN SPV 26 Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
najem
100%
100%
PHN SPV 27 Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
najem
100%
100%
PHN SPV 28 Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
najem
100%
100%
PHN SPV 31 Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
najem
100%
100%
PHN SPV 32 Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
najem
100%
100%
PHN SPV 33 Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
najem
100%
100%
PHN SPV 34 Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
najem
100%
100%
PHN Foksal Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
najem
100%
100%
PHN INSTA 21 Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
działalność deweloperska
100%
100%
PHN Kolejowa Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
działalność deweloperska
100%
100%
PHN Młoda Białołęka Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
działalność deweloperska
100%
100%
PHN Osiedle Olimpijczyk Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
działalność deweloperska
100%
100%
PHN PROPERTY MANAGEMENT Sp. z o.o. (dawniej PHN Property Management PHN K Sp. z o. o. S.K.A.)
Warszawa / Polska
pozostała działalność
75%
75%
PHN Prymasa Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
najem
100%
100%
PHN SKYSAWA Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
działalność holdingowa
100%
100%
PHN Wilanów Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
najem
100%
100%
PHN Zielony Miłostów Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
działalność deweloperska
100%
100%
Parzniew Logistics Center 1 Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
najem
100%
100%
Parzniew Logistics Center Infrastructure Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
najem
100%
100%
Przedsiębiorstwo Budownictwa Przemysłowego CHEMOBUDOWA - KRAKÓW S.A.
Kraków / Polska
działalność budowlana
98,11%
98,11%
9 w tym poprzez spółki zależne
POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI S.A.
Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki Polski Holding Nieruchomości S.A. za 2023 rok
(Wszystkie kwoty wyrażone są w mln PLN o ile nie podano inaczej)
29
Udział w ogólnej liczbie głosów (%) 10
Jednostki zależne niekonsolidowane:
Siedziba
Przedmiot działalności
31 grudnia 2023
31 grudnia 2022
Towarzystwo Budownictwa Społecznego „Krak- System” S.A.
Kraków / Polska
działalność budowlana i najem
82,99%
82,99%
Zgorzelec Logistics Center 1 Sp. z o.o.
Warszawa / Polska
działalność deweloperska
50,00%
100,00%
Jednostki Towarzystwo Budownictwa Społecznego „Krak-System” S.A. (dalej „TBS KS”) i Zgorzelec Logistics Center 1 Sp. z o.o. („ZLC1”) nie są objęte konsolidacją z uwagi na brak kontroli nad jednostką w rozumieniu MSSF 10.
Działalność TBS KS jest regulowana ustawą z dnia 26.10.1995 r. o społecznych formach rozwoju mieszkalnictwa (poprzednio „o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego”). Towarzystwa budownictwa społecznego (obecnie „społeczne inicjatywy mieszkaniowe”) powstały w celu realizacji programu społecznego budownictwa czynszowego i zasadniczo nastawione na zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych, a nie generowanie zysków dla właścicieli. Zgodnie z przywołaną ustawą wszystkie wypracowywane środki przeznaczane na realizację podstawowego celu, jakim jest budowa mieszkań czynszowych, a dochody wypracowywane przez towarzystwa budownictwa społecznego, w tym TBS KS nie mogą być przeznaczane do podziału między wspólników lub członków. Tym samym Grupa nie ma prawa do zmiennych wyników finansowych TBS KS, co oznacza brak istnienia kontroli wynikający z MSSF 10. Stąd z uwagi na istniejący ograniczony zakres uprawnień decyzyjnych w stosunku do TBS KS Zarząd stoi na stanowisku, iż Grupa pełni funkcję agenta i nie sprawuje kontroli nad TBS KS.
W dniu 8 marca 2023 roku Jednostka Dominująca zbyła na rzecz EU Industrial Club IV SCSp 50% udziałów w spółce Zgorzelec Logistics Center 1 Sp. z o.o. (dawniej PHN SPV 35 Sp. z o.o.). Na mocy tej umowy spółka Zgorzelec Logistics Center 1 Sp. z o.o. stała się jednostką współzależną, a Jednostka Dominująca posiadane udziały w spółce Zgorzelec Logistics Center 1 Sp. z o.o. na dzień bilansowy rozlicza metodą praw własności.
8.2. Powiązania organizacyjne lub kapitałowe Grupy z innymi podmiotami
DALMOR S.A. posiada akcje spółki Stocznia Remontowa NAUTA S.A. z siedzibą w Gdyni („SR NAUTA”). Nabycie akcji nastąpiło w wyniku konwersji części wierzytelności na akcje SR NAUTA z tytułu układu zawartego z wierzycielami SR NAUTA w ramach przyspieszonego postępowania układowego. Udział DALMOR S.A. w kapitale zakładowym SR NAUTA wynosi 0,33%.
8.3. Istotne transakcje zawarte na innych warunkach niż rynkowe
Transakcje pomiędzy podmiotami powiązanymi w Grupie były zawierane na warunkach nie odbiegających od rynkowych.
8.4. Zmiany w zasadach Zarządzania Grupą Kapitałową
Grupa Kapitałowa Polski Holding Nieruchomości S.A. powstała w 2011 roku w wyniku konsolidacji wybranych spółek Skarbu Państwa. W związku z tym zaistniała potrzeba przeprowadzenia restrukturyzacji oraz optymalizacji operacyjnej Grupy w celu ujednolicenia struktury oraz dostosowania jej do potrzeb biznesowych i standardów sektora.
Od powstania w Grupie prowadzone były działania konsolidacyjne i reorganizacyjne (w zależności od potrzeb biznesowych), także w obszarze zasad zarządzania, polegające przede wszystkim na ujednoliceniu struktury organizacyjnej, dzięki czemu scentralizowano funkcję zarządzania działalnością Grupy.
W 2023 roku przeprowadzony został proces przekształcenia spółki PHN Property Management PHN K Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością S.K.A. w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością. W wyniku przeprowadzonego procesu, w dniu 28 sierpnia 2023 roku nastąpiło przekształcenie w spółkę pod firmą PHN PROPERTY MANAGEMENT Sp. z o.o.
10 w tym poprzez spółki zależne
POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI S.A.
Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki Polski Holding Nieruchomości S.A. za 2023 rok
(Wszystkie kwoty wyrażone są w mln PLN o ile nie podano inaczej)
30
8.5. Wynagrodzenia, umowy i transakcje osób zarządzających i nadzorujących
Wynagrodzenie osób zarządzających i osób nadzorujących Spółki Polski Holding Nieruchomości S.A. za 2023 rok przedstawia się następująco:
Wynagrodzenie osób zarządzających w 2023 roku
Imię i nazwisko
Wynagrodzenie otrzymane od jednostki dominującej (w PLN)
Wynagrodzenie należne* od jednostki dominującej (w PLN)
Wynagrodzenie otrzymane od jednostek zależnych (w PLN)
Wynagrodzenie razem
Marcin Mazurek
639 544
1 243 980
0
1 883 524
Tomasz Górnicki
0
706 807
0
706 807
Tomasz Sztonyk
349 366**
1 056 907
0
1 406 273
Piotr Przednowek
602 252
1 061 623
0
1 663 875
Szczepan Barszczewski
602 164
180 628
0
782 792
Adam Lesiński
602 589
235 603
0
838 192
Krzysztof Zgorzelski
0
203 892
0
203 892
Krzysztof Zalewski
187 411
0
0
187 411
Razem
2 983 326
4 689 440
0
7 672 766
*w tym wynagrodzenie zmienne przyznane za rok 2021 i 2022 (wypłacone w 2023r. lub/i 2024r.);
**w kwocie został ujęty zasiłek chorobowy
Wynagrodzenie osób nadzorujących w 2023 roku
Imię i nazwisko
Wynagrodzenie otrzymane od jednostki dominującej (w PLN)
Izabela Felczak-Poturnicka
58 130
Grażyna Ciurzyńska
57 601
Paweł Majewski
52 845
Bogusław Przywora
62 364
Łukasz Puchalski
52 845
Przemysław Stępak
57 909
Artur Szostak
52 845
Kinga Śluzek
57 601
Krzysztof Turkowski
52 845
Razem
504 985
Osobom zarządzającym przysługuje wynagrodzenie w części zmiennej, stanowiącej wynagrodzenie uzupełniające za rok obrotowy Spółki w maksymalnej wysokości do 100% ich rocznego wynagrodzenia stałego, uzależnionej od realizacji celów zarządczych.
Umowy Członków Zarządu przewidują odprawę w przypadku ich rozwiązania lub wypowiedzenia przez Spółkę z innych przyczyn niż naruszenie podstawowych obowiązków wynikających z umowy, pod warunkiem pełnienia przez osoby zarządzające funkcji przez okres co najmniej 12 miesięcy, licząc od dnia pierwotnego pełnienia funkcji w Spółce.
W okresie 6 miesięcy od dnia ustania pełnienia funkcji Członków Zarządu Polskiego Holdingu Nieruchomości S.A. będzie obowiązywał zakaz konkurencji po ustaniu pełnienia funkcji i z tego tytułu w momencie rozwiązania umowy należne im będzie odszkodowanie. Zakaz konkurencji po ustaniu pełnienia funkcji nie obowiązuje i w konsekwencji nie przysługuje z jego tytułu odszkodowanie, gdy Członek Zarządu nie pełnił funkcji przez okres co najmniej 3 miesięcy.
W roku zakończonym 31 grudnia 2023 roku oraz 31 grudnia 2022 roku, osobom zarządzającym i nadzorującym oraz ich bliskim spółki z Grupy nie udzieliły zaliczek, pożyczek, kredytów, gwarancji i poręczeń oraz nie zawarto z nimi innych umów zobowiązujących
POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI S.A.
Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki Polski Holding Nieruchomości S.A. za 2023 rok
(Wszystkie kwoty wyrażone są w mln PLN o ile nie podano inaczej)
31
do świadczeń na rzecz Spółki Polski Holding Nieruchomości S.A. i jednostek z nią powiązanych. Na dzień 31 grudnia 2023 roku oraz 31 grudnia 2022 roku nie występują pożyczki udzielone przez spółki z Grupy osobom zarządzającym i nadzorującym oraz ich bliskim. W roku zakończonym 31 grudnia 2023 roku z osobami zarządzającymi i nadzorującymi oraz ich bliskimi Grupa nie zawierała istotnych transakcji.
9 Istotne czynniki ryzyka
Grupa w toku prowadzenia działalności gospodarczej prowadzi bieżący monitoring i ocenę ryzyk oraz podejmuje działania mające na celu ograniczenie niepożądanych wpływów zmian czynników ryzyka na sytuację finansową.
9.1 Ryzyko prawne
Ryzyko braku wszystkich pozwoleń lub zgód wymaganych w stosunku do niektórych z posiadanych obiektów budowlanych
Grupa nie dysponuje pełną dokumentacją dotyczącą nabywania, budowy, modernizacji i użytkowania niektórych z posiadanych przez Grupę nieruchomości i obiektów budowlanych, co jest spowodowane niekompletnością archiwum, ewidencji i innych dokumentów w tym zakresie posiadanych przez Grupę wynikających głównie z przekształceń historycznych Grupy. W związku z tym nie można zapewnić, że Grupa lub jej poprzednicy prawni bądź osoby trzecie, które dzierżawiły, wynajmowały lub korzystały z nieruchomości i obiektów budowlanych posiadanych obecnie przez Grupę uzyskały wszelkie wymagane zezwolenia, zgody i inne decyzje administracyjne w tym zakresie lub dokonały wszelkich zgłoszeń oraz wniosły wszelkie opłaty wymagane w związku z nabyciem, budową, użytkowaniem, modernizacją lub rozbudową danego obiektu budowlanego. Ponadto Grupa nie może zapewnić, że spełnia wszelkie wymogi określone w decyzjach administracyjnych wydanych w stosunku do takich nieruchomości lub że nieruchomości i obiekty budowlane spełniają wszystkie warunki, w tym techniczne, umożliwiające uzyskanie wszelkich niezbędnych decyzji administracyjnych.
Ponadto organy administracji mogą nałożyć na spółki z Grupy kary administracyjne i grzywny za istniejące lub dokonane w przeszłości naruszenie wymogów administracyjnych. Może to również spowodować konieczność rozwiązania przez Grupę umów najmu lokali dotyczących takich obiektów budowlanych lub umożliwić wypowiedzenie umów najmu przez najemców, a także doprowadzić do całkowitego wyłączenia nieruchomości z eksploatacji. Zaznaczyć jednak należy, często decyzje o dostosowaniu obiektów budowlanych nie mogą i nie są podejmowane ze względu na brak uregulowań prawnych co do danego obiektu.
Grupa stara się zmniejszyć to ryzyko poprzez dokładną analizę posiadanych dokumentów oraz podejmowanie działań mających na celu uzyskanie niezbędnych zezwoleń i zgód.
Ryzyko korzystania z niektórych obiektów budowlanych w sposób niezgodny ze sposobem użytkowania określonym w stosownych decyzjach administracyjnych
Grupa korzysta z niektórych obiektów budowlanych, które posiada, w sposób niezgodny z ich przeznaczeniem zgłoszonym do organów administracji publicznej lub określonym w decyzjach administracyjnych i innych. Ponadto Grupa nie może zapewnić, że wszystkie jej nieruchomości spełniają wszelkie wymogi techniczne przewidziane dla danego sposobu użytkowania, w tym warunki w zakresie bezpieczeństwa pożarowego, bezpieczeństwa pracy i warunki sanitarno-higieniczne, które niezbędne dla użytkowania budynków w sposób faktycznie użytkowany przez Grupę.
Jeżeli organ administracji publicznej uzna, że nastąpiła zmiana sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części, bez wymaganego zgłoszenia, może wstrzymać użytkowanie obiektu budowlanego lub jego części, nakładając przy tym obowiązek uiszczenia opłaty legalizacyjnej, a następnie nakazać przywrócenie poprzedniego sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części. Ponadto może nałożyć na spółki z Grupy sankcje administracyjne za naruszanie obecnie lub w przeszłości dozwolonego sposobu użytkowania danego obiektu budowlanego. Zaznaczyć należy, często decyzje o dostosowaniu obiektów budowlanych nie mogą być i nie są podejmowane ze względu na brak uregulowań prawnych co do danego obiektu.
Ryzyko rozwiązania lub nieprzedłużenia umów użytkowania wieczystego zawartych przez Spółki z Grupy
Grupa jest użytkownikiem wieczystym kilkudziesięciu nieruchomości na podstawie umów użytkowania wieczystego zawartych ze Skarbem Państwa albo jednostkami samorządu terytorialnego lub ich związkami. Umowa użytkowania wieczystego jest zawierana na czas określony, co do zasady wynoszący 99 lat i na taki okres została zawarta większość umów Grupy.
Rozwiązanie zawartej przez spółkę z Grupy umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste może nastąpić przed upływem określonego w niej terminu, w przypadku korzystania przez Grupę z gruntu w sposób oczywiście sprzeczny z jego przeznaczeniem
POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI S.A.
Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki Polski Holding Nieruchomości S.A. za 2023 rok
(Wszystkie kwoty wyrażone są w mln PLN o ile nie podano inaczej)
32
określonym w umowie. Ze względu na znaczną liczbę nieruchomości wykorzystywanych przez Grupę na podstawie umów użytkowania wieczystego, Grupa nie jest w stanie stwierdzić z całą pewnością, spełniła w przeszłości i obecnie spełnia wszystkie zobowiązania określone w takich umowach. W związku z powyższym, Grupa nie może wykluczyć ryzyka wypowiedzenia takich umów przed upływem okresu, na który zostały zawarte. Ponadto Grupa nie może zapewnić, iż wszystkie zawarte umowy użytkowania wieczystego zostaną przedłużone na kolejne okresy, jak również że nie zostaną rozwiązane w następstwie roszczeń reprywatyzacyjnych lub innych roszczeń o zwrot takich nieruchomości. Rozwiązanie umowy dotyczącej jednej z działek gruntu składających się na daną nieruchomość Grupy objętą programem inwestycyjnym Grupy może spowodować utrudnienia lub opóźnienia w realizacji takiego programu.
Ryzyko sporów prawnych
Działalność Grupy jest związana głównie z wynajmem, sprzedażą i zarządzaniem nieruchomościami, które mogą wiązać się ze sprawami sądowymi oraz innymi postępowaniami prawnymi w ramach zwykłej działalności. Grupa może być zaangażowana w spory z poszczególnymi najemcami, dotyczącymi niedotrzymaniem warunków umów, rozliczaniem opłat eksploatacyjnych, stanu technicznego lub wykończenia lokali, czy zwrotu poniesionych nakładów. Nieruchomości Grupy mogą być przedmiotem roszczeń.
Realizacja projektów deweloperskich, modernizacji i remontów może wiązać się z ryzykiem uznania Grupy za odpowiedzialną za potencjalne zdarzenia na placach budowy, takie jak wypadki, urazy lub zgony swoich pracowników, pracowników swoich wykonawców lub innych osób odwiedzających place budowy. Ponadto budowa obiektów i sprzedaż nieruchomości, w szczególności mieszkań w ramach deweloperskich projektów mieszkaniowych Grupy, wiąże się z ryzykiem wnoszenia roszczeń z tytułu opóźnień w realizacji inwestycji, wadliwości robót budowlanych, roszczeń o prace naprawcze w związku z wadami na takich nieruchomościach, w szczególności w ramach gwarancji.
Grupa nie może zapewnić, że takie roszczenia nie zostaną zgłoszone wobec niej w przyszłości lub że prace naprawcze, czy też inne, nie będą konieczne.
Ryzyko możliwości kwestionowania posiadanego przez Grupę prawa do władania nieruchomościami lub do korzystania z nich
Grupa jest narażona na ryzyko związane z inwestowaniem w Polsce, wynikające z nieuregulowanego stanu prawnego części nieruchomości. Po wejściu w życie przepisów o nacjonalizacji w okresie powojennym, wiele prywatnych nieruchomości i przedsiębiorstw zostało przejętych przez władze państwowe. W wielu przypadkach mienie zostało odebrane z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa. W szczególności nieruchomości w Warszawie były objęte specjalnym dekretem z 1945 roku, na podstawie którego wiele warszawskich nieruchomości zostało znacjonalizowanych („Dekret Warszawski”). W Polsce nie uchwalono żadnej ustawy, która kompleksowo regulowałaby procedury reprywatyzacyjne. Zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami, byli właściciele nieruchomości i ich następcy prawni mogą składać wnioski do organów publicznych o uchylenie decyzji administracyjnych, na mocy których dokonano wywłaszczenia nieruchomości w przypadku, gdy takie decyzje administracyjne zostały wydane z naruszeniem obowiązujących w tamtym okresie przepisów prawa.
Nie ma pewności, że nowe roszczenia reprywatyzacyjne lub inne roszczenia w przyszłości nie zostaną wniesione przeciwko Grupie lub właścicielom nieruchomości, które znajdują się obecnie w portfelu Grupy, ani że tworzone przez Grupę rezerwy na potrzeby zaspokojenia takich roszczeń zostały i będą prawidłowo szacowane.
Na dzień 31 grudnia 2023 roku Grupa dysponowała 16 nieruchomościami dotkniętymi wadami prawnymi, z potencjałem na ich pozytywne rozstrzygnięcie niewystarczającym, by nieruchomości te zostały ujęte w sprawozdaniu finansowym jako składniki aktywów. Wartość godziwa tych nieruchomości przy założeniu braku wad prawnych wyniosłaby 102,3 mln PLN.
Ryzyko sporów podatkowych
Z uwagi na to, że przepisy prawa często skomplikowane i trudne do interpretacji, a praktyka i orzecznictwo niejednolite, nie można wykluczyć potencjalnych sporów z organami podatkowymi, a w rezultacie zakwestionowania przez organy podatkowe prawidłowości rozliczeń podatkowych podmiotów wchodzących w skład Grupy w zakresie nieprzedawnionych zobowiązań podatkowych oraz określenia zaległości podatkowych tych podmiotów.
Ponadto spółki z Grupy zawierały i nadal zawierają transakcje z podmiotami powiązanymi. Mimo podejmowania przez spółki z Grupy wszystkich środków wymaganych dla zachowania warunków rynkowych w przypadku transakcji z podmiotami powiązanymi, nie można zagwarantować, że nie dojdzie do potencjalnych sporów z organami podatkowymi na tym tle, a w efekcie do dokonania przez organy podatkowe odmiennej oceny warunków oraz skutków prawnych transakcji z podmiotami powiązanymi, a w konsekwencji do próby określenia dodatkowych zobowiązań podatkowych i powstania sporów z organami podatkowymi na tym tle.
POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI S.A.
Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki Polski Holding Nieruchomości S.A. za 2023 rok
(Wszystkie kwoty wyrażone są w mln PLN o ile nie podano inaczej)
33
Ryzyko zmian w przepisach prawnych
Działalność Grupy podlega w Polsce różnym regulacjom, takim jak wymogi związane z procesem inwestycyjnym, regulacje w zakresie ochrony przeciwpożarowej i bezpieczeństwa, przepisy z zakresu ochrony środowiska, przepisy prawa pracy oraz przepisy dotyczące ograniczenia sposobu korzystania z gruntów. Jeżeli projekty i nieruchomości Grupy nie będą spełniały tych wymogów, Grupa może zostać zobowiązana do zapłaty kar lub odszkodowań przewidzianych przez prawo.
Co więcej, wejście w życie bardziej restrykcyjnych przepisów z zakresu ochrony środowiska, zdrowia i bezpieczeństwa, albo procedur wykonawczych może skutkować znaczącymi kosztami i zobowiązaniami Grupy, a obiekty będące własnością Grupy lub przez nią eksploatowane mogą stać się przedmiotem bardziej rygorystycznego niż obecnie nadzoru i kontroli. Ponadto zmiany regulacji związanych z deweloperską działalnością mieszkaniową mające na celu ochronę interesów konsumentów mogą niekorzystnie wpłynąć na działalność Grupy, zwiększając koszty działalności deweloperskiej.
Przyjęcie nowych albo nowelizacje już istniejących ustaw, rozporządzeń, przepisów lub zarządzeń może wymagać znaczących, nieprzewidzianych wydatków lub ustanawiać ograniczenia w korzystaniu z określonych obiektów przez Grupę, co może mieć istotny negatywny wpływ na działalność Grupy, jej kondycję finansową i wynik operacyjny.
Zmiany MPZP oraz Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego mogą prowadzić do obniżenia wartości nieruchomości lub mieć niekorzystny wpływ na prowadzony lub planowany proces inwestycyjny np. wprowadzenie na terenach nieruchomości spółki niższych wskaźników zabudowy, zmiany przeznaczenia lub przeznaczenie ich np. na zieleń lub funkcje drogowe. W celu minimalizowania ryzyka należy na bieżąco monitorować planowane zmiany, składać wnioski do projektów MPZP, występować o uchylenie niekorzystnych zapisów lub MPZP.
9.2 Ryzyka rynkowe
Ryzyko związane z pozyskaniem finansowania dla programu inwestycyjnego na oczekiwanych warunkach i w oczekiwanym terminie
Realizując swój program inwestycyjny, Grupa będzie ponosiła wydatki, a w związku z tym będzie potrzebowała środków finansowych, w tym pochodzących z finansowania zewnętrznego.
W sytuacji gdy:
potrzeby kapitałowe Grupy będą znacząco odbiegały od obecnie zakładanych
wpływy uzyskane przez Grupę ze sprzedaży jej nieruchomości niestanowiących głównego przedmiotu działalności przeznaczonych do zbycia w ramach programu dezinwestycji będą niższe niż oczekiwane
Grupa nie znajdzie pożądanego partnera dla celów wspólnego przedsięwzięcia zapewniającego odpowiednie finansowanie budowy danego obiektu może być konieczne pozyskanie przez Grupę dodatkowego finansowania zewnętrznego w wysokości wyższej, niż pierwotnie przewidywano.
Ryzyko wpływu sytuacji finansowej, makroekonomicznej oraz politycznej w Polsce i na świecie na działalność Grupy
Przychody generowane przez Grupę w pewnym stopniu zależą od sytuacji gospodarki zarówno globalnej, jak i polskiej, gdzie Grupa prowadzi swoją działalność oraz posiada wszystkie aktywa. Na działalność Grupy mają wpływ w szczególności: poziom polskiego PKB, wysokość stopy inflacji, kursy walut, wysokość stóp procentowych, wysokość stopy bezrobocia, wysokość średniego wynagrodzenia, polityka fiskalna i monetarna państwa. Nieruchomości Grupy podlegają wpływom czynników makroekonomicznych i szczególnym warunkom lokalnym w regionie, w którym zlokalizowane. Portfel nieruchomości Grupy koncentruje się na powierzchniach komercyjnych, w szczególności biurowych, co powoduje, że Grupa jest narażona na niekorzystne zmiany zachodzące w tych segmentach rynku nieruchomości, w tym na wzrost konkurencji, zwiększające się nasycenie w tych segmentach oraz dużą nadpodaż, która może wpływać na obniżenie stawek czynszów najmu.
Na sytuację gospodarczą w Polsce, a tym samym na działalność Grupy mogą mieć również wpływ negatywne zdarzenia gospodarcze lub polityczne w krajach sąsiadujących, które doświadczają politycznej niestabilności, napięć i sporów oraz niepokojów społecznych i etnicznych.
POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI S.A.
Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki Polski Holding Nieruchomości S.A. za 2023 rok
(Wszystkie kwoty wyrażone są w mln PLN o ile nie podano inaczej)
34
9.3 Ryzyka płynności i kredytowe
Ryzyko związane ze wzrostem zadłużenia Grupy
Na dzień 31 grudnia 2023 roku zadłużenie Grupy stanowią kredyty (911,0 mln PLN), obligacje korporacyjne (546,2 mln PLN) oraz pożyczki w kwocie 15,5 mln PLN. Grupa przewiduje zwiększenie finansowania zewnętrznego w przyszłości w związku z realizacją planowanych deweloperskich projektów komercyjnych. Wzrost znaczenia zadłużenia zewnętrznego wiąże się z następującymi konsekwencjami:
zwiększeniem podatności na niekorzystne warunki gospodarcze i ekonomiczne w otoczeniu Grupy,
ograniczeniem elastyczności Grupy na zmiany w otoczeniu konkurencyjnym i makroekonomicznym,
koniecznością przeznaczania części przepływów pieniężnych z działalności operacyjnej na obsługę zadłużenia,
ograniczeniem możliwości pozyskania dalszego finansowania zewnętrznego na planowane projekty deweloperskie lub konieczność pozyskania finansowania na mniej korzystnych warunkach.
W celu minimalizowania ryzyka związanego z finansowaniem zewnętrznym Grupa na bieżąco monitoruje poziom zadłużenia oraz płynności oraz analizuje strukturę kapitału.
Grupa podejmuje działania zmierzające do ograniczenia zagrożeń związanych z ryzykiem zarządzania zasobami finansowymi:
sporządza prognozę przepływów pieniężnych Grupy za okres 12 miesięcy po dniu bilansowym, w której uwzględniane wszelkie znane mu fakty i okoliczności, jak i oczekiwania co do sytuacji rynkowo - gospodarczej.
prowadzi działania zmierzające do pozyskania finansowania na pokrycie planowanych wydatków związanych z działalnością inwestycyjną oraz terminowym regulowaniem wcześniej wymienionych zobowiązań.
prowadzi zaawansowane rozmowy z bankami w celu refinansowania ukończonych projektów nieruchomościowych.
realizuje przyjęte założenia w zakresie postępu prac budowlanych, pozyskiwania najemców oraz finansowania bez znaczących odchyleń w stosunku do planu.
Dodatkowo, Grupa ponosi ryzyko wahania stóp procentowych, od których uzależniona jest wysokość oprocentowania kredytów bankowych. Wysokość stóp procentowych jest pochodną wielu czynników, które pozostają poza kontrolą Grupy. Znaczący wzrost stóp procentowych może zwiększyć koszty finansowania, a tym samym negatywnie wpłynąć na działalność Grupy, rentowność oraz wyniki finansowe.
Grupa zabezpiecza się przed ryzykiem wahania stóp procentowych, zawierając transakcje zabezpieczające z wykorzystaniem instrumentów pochodnych.
Ryzyko walutowe
Część kredytów bankowych Grupy oraz część przychodów z najmu wyrażona jest w walutach obcych. W związku z tym znaczne zmiany kursu walut mogą spowodować z jednej strony obniżenie rentowności działalności Grupy oraz pogorszenie jej wyników finansowych, a z drugiej problemy z wypłacalnością najemców, których umowy wyrażone są w walutach obcych.
Grupa na bieżąco monitoruje i podejmuje ewentualne działania w kierunku niwelowania niekorzystnego wpływu zmieniających się kursów walut. Ponadto w celu minimalizacji tego ryzyka, Grupa stosuje hedging naturalny, co oznacza, że umowy z najemcami danego projektu wyrażone są w walucie kredytu.
Ryzyko utraty płynności Grupy
W związku z realizacją inwestycji oraz zakupami nieruchomości Grupa stopniowo zwiększa udział zadłużenia zewnętrznego w swojej strukturze finansowania. Wiąże się to z ryzykiem płynności finansowej i zachwiania równowagi pomiędzy finansowaniem działalności a terminową spłatą zobowiązań. Zachowanie płynności uwarunkowane jest prowadzoną polityką kredytową banków w zakresie udzielania kredytów. W celu zapewnienia odpowiedniego poziomu płynności finansowej Grupa monitoruje przepływy pieniężne i utrzymuje środki pieniężne w kwocie wystarczającej dla pokrycia oczekiwanych wydatków operacyjnych i bieżących zobowiązań finansowych.
POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI S.A.
Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki Polski Holding Nieruchomości S.A. za 2023 rok
(Wszystkie kwoty wyrażone są w mln PLN o ile nie podano inaczej)
35
9.4 Ryzyka branżowe
Ryzyko wzmożonej konkurencji ze strony innych podmiotów inwestujących w nieruchomości, zarządzających nieruchomościami oraz deweloperów
Grupa konkuruje w szczególności z innymi podmiotami inwestującymi w nieruchomości, zarówno lokalnymi, jak i międzynarodowymi, zarządzającymi nieruchomościami oraz z deweloperami, a także innymi podmiotami wynajmującymi nieruchomości. Konkurencja na rynku może doprowadzić m.in. do wzrostu pustostanów, presji ze strony najemców na obniżanie stawek czynszów i wzrostu kosztów działań marketingowych oraz wzrostu kosztów realizacji planowanych projektów i wymusza konieczność stałego monitorowania i dostosowywania stawek czynszu oraz cen sprzedaży produktów deweloperskich do cen rynkowych W związku ze wzmożoną konkurencją Grupa może utracić niektórych najemców lub być zmuszona do podniesienia czynszów oraz cen sprzedaży produktów deweloperskich. Ponadto jeżeli atrakcyjność lokalizacji podlega negatywnemu wpływowi konkurencyjnego obiektu na tym samym obszarze, proces komercjalizacji powierzchni może ulec wydłużeniu. Grupa ogranicza to ryzyko poprzez modernizację poszczególnych nieruchomości oraz powiększanie portfela o nieruchomości o wysokim standardzie, dostosowanie oferty produktów deweloperskich do bieżących trendów wynikających od strony popytu oraz poszukiwanie szerszej grupy potencjalnych nabywców.
Ryzyko związane z najemcami Grupy
Nieruchomości Grupy wynajmowane przez najemców o różnym charakterze i stopniu wypłacalności. Istnieje ryzyko, że część z nich utraci płynność, a należności od nich staną się nieściągalne. Na wzrost ryzyka utraty płynności finansowej firm mają odziaływanie wskaźniki makroekonomiczne, które odzwierciedlają bieżący stan gospodarki. Pandemia Covid-19, wybuch wojny w Ukrainie i związana z tym sytuacja społeczno-polityczna to czynniki, które w dalszym ciągu mają wpływ na rynek nieruchomości w 2023 roku. Utrzymująca się wysoka inflacja w Polsce, podniesienie płacy minimalnej oraz pozostałych kosztów ma odzwierciedlenie w podwyższeniu opłat eksploatacyjnych. Dalszy wzrost poziomu za usługi i rewaloryzacja czynszów może prowadzić do konieczności rewidowania budżetów przez najemców oraz poszukiwania alternatywnych rozwiązań tj, zmiana lokalizacji. W celu minimalizacji ryzyka kluczowym dla Grupy jest dobór najemców o stabilnej kondycji ekonomiczno-finansowej. W umowach najmu zastosowane mechanizmy pozwalające na zabezpieczenie zobowiązań Najemców, w tym zabezpieczenia w formie kaucji lub gwarancji oraz oświadczenia w formie aktu notarialnego o poddaniu się egzekucji co